Prometheus

  • Europa, Europa

    Th.C.W Oudemans

    Het humane Europa dat gebaseerd is op de gelijkheid van alle mensen zou wel eens op zijn laatste benen kunnen lopen. Dat kan op uiteenlopende manieren gebeuren. Misschien gaat het ten onder aan massa-immigratie en economisch onheil. Maar er zijn ook andere mogelijkheden: bijvoorbeeld dat Europa enkel blijft bestaan als bureaucratische reuzenkraak. Dit boek gaat wel over Europa, maar pas in tweede instantie over Europa als geografische of politieke eenheid dan wel verdeeldheid. Primair wordt gevraagd naar de semantiek, de grondwoorden die vandaag de dag de identiteit van Europa bepalen. Vandaar dat het niet politiek, niet politicologisch, maar filosofisch is.
    De Europese semantiek is die van het universeel humanisme. Dit gaat onder autodestructieve spanningen gebukt. Deze worden niet beschreven of beoordeeld, laat staan veroordeeld. Het is de vraag welke vanzelfsprekendheden daarbij in het geding zijn. Die treden naar voren dankzij het darwinisme en de thermodynamica. Deze wetenschappen laten zien dat organisaties niet kunnen overleven wanneer zij hun eigen identiteit en territorium niet verdedigen tegen het vreemde en vijandige. De universele mensheid is een zichzelf ondermijnende fictie - die de identiteit van Europa uitmaakt.

  • Nog nooit was er zo veel belangstelling voor filosofie als de laatste jaren. Daarmee groeit de behoefte aan een heldere inleiding die de oppervlakkigheid overstijgt zonder in dor academisch proza te vervallen.

    Filosofen van deze tijd heeft zich bewezen als een uiterst leesbare introductie op het hedendaagse denken. Het behandelt de 32 belangrijkste denkers van na de Tweede Wereldoorlog. Een keur van specialisten presenteert de spraakmakendste thema's van de afgelopen decennia. Filosofen van deze tijd is niet louter een geschiedenis van de recente ontwikkelingen - het schetst meteen het filosofische landschap voor de eenentwintigste eeuw. Dit boek behandelt het denken van onder anderen Heidegger, Wittgenstein, Popper, Arendt, Foucault, Habermas, Dennett, Kristeva, Nussbaum, Sloterdijk, Zizek en, vanaf deze nieuwe druk, ook Singer, Deleuze en Fanon.
    Het is een inleiding in de moderne filosofie, onmisbaar voor studenten aan universiteiten en hogescholen, maar tegelijk een verrassende kennismaking voor een breed publiek. Inmiddels zijn er al ruim 25.000 exemplaren verkocht. Deze nieuwe editie 2018 is geheel geactualiseerd.

    Maarten Doorman is filosoof en essayist. Van hem verschenen op filosofisch gebied onder meer De romantische orde, Rousseau en ik en De navel van Daphne. Heleen Pott is filosoof en Socrates-hoogleraar Kunst, Cultuur en Samenleving aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

    'De bijdragen zijn helder geschreven en informatief van karakter. De auteurs slagen erin hun filosoof op een voor een breed publiek begrijpelijke wijze voor het voetlicht te brengen.'
    De Volkskrant

    'Filosofen van deze tijd als overzichtswerk staat als een huis.'
    Filosofie Magazine

    'Filosofen van deze tijd is bedoeld voor een breed publiek en een goede opstap voor wie meer wil weten van de eigentijdse filosofie.'
    Nederlands Dagblad

  • Omdat je het waard bent

    Marja Pruis

    Als het de mens vandaag de dag op Twitter en andere sociale media zoveel gemakkelijker wordt gemaakt een glorieuze versie van zichzelf te presenteren, vraagt Marja Pruis zich af, gaat hij zelf dan ook geloven in zijn eigen onoverwinnelijkheid? Of is het tegenovergestelde aan de hand en gaan een besef van grootsheid en verachtelijkheid gelijk op, voortkomend uit dezelfde bron van eigenliefde?
    Op scherpe en humoristische wijze gaat Marja Pruis in Omdat je het waard bent op zoek naar een ik dat niet geliket hoeft te worden, en geeft ze antwoord op de vraag of de mens meer of juist minder van zichzelf is gaan houden.

    Marja Pruis (1959) behaalde met haar roman Zachte riten de shortlist van zowel de Libris Literatuur Prijs als de ECI Literatuurprijs. Haar columns werden bekroond met de J.L. Heldringprijs, voor haar essayistiek ontving ze de Jan Hanlo Essayprijs en de J. Greshoff-prijs. Haar laatste boek is Oplossingen. Het leven, mijn handreiking.

  • Het tij keren

    Joke Hermsen

    Denken begint met twijfelen en 'nee' durven zeggen. Denken is behalve kritische vragen stellen ook de draad spannen tussen verleden en toekomst, teneinde beter voorbereid te zijn op de mogelijkheden die in het heden verscholen liggen.

    Rosa Luxemburg (1871-1919) en Hannah Arendt (1906-1975) waren beiden politieke denkers die vanuit hun kritische reflectie op het kapitalisme en de moderne consumptiemaatschappij voor meer politieke participatie van de bevolking pleitten.
    'Politieke kwesties zijn te serieus om alleen aan politici te worden overgelaten,' meende Hannah Arendt.

    Op 15 januari 2019 was het precies honderd jaar geleden dat Rosa Luxemburg werd vermoord. 'Je zou willen geloven dat er nog hoop is voor een verlate erkenning van wie Rosa Luxemburg was,' schreef Hannah Arendt in 1966.

    In dit boek onderneemt Joke J. Hermsen een poging hiertoe. Ze vraagt zich ook af in hoeverre de inzichten van Luxemburg en Arendt ons behulpzaam kunnen zijn bij de transitie naar een meer duurzame, menselijke en solidaire samenleving.

    Joke J. Hermsen (1961) is schrijver en filosoof. Tot haar essayistische werk behoort onder meer Stil de tijd (Jan Hanlo Essayprijs 2011), Kairos. Een nieuwe bevlogenheid (shortlist beste filosofieboek van 2014) en Melancholie van de onrust (essay van de Maand van de Filosofie 2017).

  • De mens denkt zijn bestemming te hebben bereikt in een zakelijk, redelijk en evidence-based bestaan. De lifestyle van meditatie en mindfulness past perfect binnen die nihilistische tijdsgeest: ieder voor zich, emoties negerend én wetenschappelijk verantwoord.

    Maar het vertrouwen in de wetenschap is te groot en misplaatst, betoogt Rosanne Hertzberger op onnavolgbare wijze. Ze laat zien hoe we onze ogen sluiten voor de valkuilen van wetenschappelijk onderzoek en hoe we stelselmatig vergeten dat we ook zonder geloof nog altijd mens zijn: hopeloze kuddedieren, tot in onze tenen onredelijk, dol op rituelen en theater. Om niet door het grote niets van onze tijd te worden opgeslokt luidt Hertzberger de noodklok: geef de mens zijn irrationele leven terug en de wetenschap haar zekerheid.


    Rosanne Hertzberger (1984) is schrijver en microbioloog. Ze is sinds 2009 columnist voor NRC Handelsblad. In 2017 verscheen haar eerste boek, Ode aan de E-nummers. Datzelfde jaar trok haar eigenzinnige optreden in Zomergasten ruim een half miljoen kijkers.

    ''s Lands mondigste moleculair bioloog. Schuwt de polemiek niet.'
    HP/De Tijd

    Over Ode aan de e-nummers:
    'Het juiste onderwerp op het juiste moment, en vooral ook op de juiste manier gebracht. Niet veel wetenschappers kunnen ingewikkelde processen glashelder uitleggen, maar in dit boek gebeurt dat sprankelend en geestig.'
    Christiaan Weijts, Varagids

  • Wie was hij, Sokrates, de man met de stompe neus en het scherpe intellect? Een moedige rebel of een gevaarlijke onruststoker?

    Hij heeft zelf geen woord geschreven, des te meer is er óver hem geschreven. Eerst en vooral door Plato (ca. 427-347 v.Chr.), wiens oeuvre één grote hommage aan Sokrates is. Hij was diep verontwaardigd over het doodvonnis van Sokrates, in 399 v.Chr. voltrokken toen hij een man van zeventig was.
    In dit boek zijn Plato's werken over het proces tegen Sokrates en diens laatste dagen bijeengebracht: Euthyfron, Apologia Sokratous (Sokrates' verdedigingsrede), Kriton en Faidon. Indrukwekkende en ontroerende meesterwerken die ons heel dicht bij Sokrates brengen, de enige man uit de Oudheid die we allemaal zouden herkennen wanneer we hem op straat tegenkwamen. Maar we belanden ook midden in de woelige, maar waarachtige democratie die Athene was, en worden door het doodvonnis tegen Sokrates onvermijdelijk geconfronteerd met uiterst actuele vragen over de onbehaaglijke grenzen tussen democratie en rechtsstaat.

    'Een zeer toegankelijke en soepel leesbare Plato. Met de vertaling van Plato door Hans Warren en Mario Molegraaf komen de oude vertalingen plotseling in een grote schaduw te staan. (...) Geweldige nawoorden van Molegraaf, die zich als essays laten lezen.'
    De Groene Amsterdammer

  • Herdenken herdacht

    Simone van Saarloos

    Wie bepaalt wat er wordt herinnerd en herdacht, en waarom? Slavernij is lang geleden, te lang geleden voor excuses van de Nederlandse overheid, aldus premier Mark Rutte. Neurowetenschappers onderzoeken hoe vroegere gebeurtenissen levens van nu beïnvloeden en noemen dit een 'intergenerationeel trauma'. Hoe herdenk je iets wat zowel verleden tijd is als een dagelijkse realiteit?

    In Herdenken herdacht laat Simon(e) van Saarloos zich inspireren door het historisch haast onzichtbare bestaan van homo's en queers. Ze toont de kracht van vergeten en vraagt zich af óf en hoe het mogelijk is om zonder verleden te leven.
    Tegelijkertijd bekritiseert Van Saarloos hoe een 'wit geheugen' _ ook dat van haarzelf _ bepaalde verhalen vanzelfsprekend acht, terwijl andere geschiedenissen worden uitgewist. Herdenken herdacht gaat niet over schuld, maar over rommelig leven met pijn en verdriet.

    Simon(e) van Saarloos (New Jersey, 1990) is schrijver en filosoof. In 2015 was zij de jongste VPRO-Zomergast ooit. Ze publiceerde onder meer Het monogame drama, de roman De vrouw die en het rechtbankverslag Enz. Het Wildersproces. De Jan Hanlo Essayprijs jury: 'Ze verzet zich tegen de rode draad en vindt zo een nieuwe vorm van opiniërend schrijven uit.'

    'Zoals ik van Simon(e) van Saarloos gewend ben, neemt ze de lezer in dit boek mee op een filosofische reis van klein naar groot, van binnen naar buiten zonder platgetreden tegenstellingen te bekrachtigen maar juist door te laten zien hoe "het één" niet zonder "het ander" kan zijn. In een tijd waarin de gezamenlijkheid van herdenken vragen stelt over wie, wat en waarom, herinnert Van Saarloos ons eraan: vergeet af en toe niet ook te vergeten. Het moet hand in hand.'
    Sylvana Simons

    'Van Saarloos formuleert met liefde, nieuwsgierigheid en moed vragen die tornen aan de status quo. Dat herinneren en vergeten niet enkel een functie is van ons individuele brein, maar van onze collectieve maatschappij: mind is blown. Lees dit.'
    - Madeleijn van den Nieuwenhuizen, oprichter @Zeikschrift en VOGUE-columnist

  • Verenigt u!

    Thijs Lijster

    De geschiedenis is, aldus Karl Marx, geschiedenis van de klassenstrijd: de strijd tussen de klasse die bezit en de klasse die niets anders heeft dan zijn eigen arbeidskracht. In de Oudheid had je de patriciërs tegenover de plebejers en slaven, in de Middeleeuwen de heren tegenover de horigen, en na de val van het ancien régime de kapitalisten tegenover het proletariaat. Sinds Marx en Engels in 1848 in hun roemruchte Communistisch Manifest de 'proletariërs aller landen' opriepen zich te verenigen, is de groep die weinig heeft heel veel groter geworden, maar ook steeds minder solidair. Hoger- en lageropgeleiden, hoofd- en handarbeiders, lageloners en flexwerkers, arbeidsmigranten en boze witte mannen, pensioengerechtigden en studenten; ze trekken allen aan het kortste eind en toch worden ze eenvoudig tegen elkaar uitgespeeld. Thijs Lijster voorziet desondanks een nieuwe klassenstrijd, die aan veel een einde maakt, maar niet aan de geschiedenis.

    Thijs Lijster (1981) is schrijver en kunst- en cultuurfilosoof, verbonden aan de universiteiten van Groningen en Antwerpen. Hij publiceerde onder meer De grote vlucht inwaarts (Essayprijs Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde), waarover Bas Heijne schreef 'scherpe, uitdagende essays', en het eveneens met veel lof ontvangen Kijken, proeven, denken.

  • Ondraaglijke lichtheid

    Ilja Pfeijffer

    'Wat de twijfel is voor de wetenschap,' schreef de Deense filosoof Søren Kierkegaard (1813-1855), 'dat is de ironie voor het persoonlijk leven.' Maar in het maatschappelijk debat leidt ironie al gauw tot onverschilligheid. En dat wist Kierkegaard ook. De ironicus maakt van alles een grap en neemt niets meer serieus, 'teneinde zichzelf te redden'.
    In onze gepolariseerde en geridiculiseerde debatcultuur geldt de waarschuwing van Kierkegaard meer dan ooit. Terwijl wereldleiders met bommen en granaten spelen, draait de amusementsindustrie van de media op grappen en bloopers van Donald Trump en Kim Jong-un, die met ironische emoticons en jolige gifjes worden geliket en geshared.
    Ilja Pfeijffer vraagt zich op even geestige als bewogen wijze af of ironie en satire nog steeds kritische wapens kunnen zijn tegen de ondraaglijke lichtheid van het debat.

    Ilja Leonard Pfeijffer (Rijswijk, 1968) is schrijver, dichter en classicus. Voor zijn roman La Superba ontving hij de Libris Literatuur Prijs 2014. Zijn laatste roman, Grand Hotel Europa, behoort tot de succesvolste Nederlandse romans van de afgelopen tijd.

  • Het studentenleven is een fase van onafhankelijkheid, verandering en ontwikkeling. Nieuwe ervaringen gaan vaak gepaard met grote levensvragen. Hoe blijf ik trouw aan mezelf in deze nieuwe levensfase? Hoe ga ik om met prestatiedruk? En hoe vind ik bevrediging in de hectiek van het student-zijn?
    In Studentendenken nemen filosofiestudenten Daniel, Luuk en Veronique de lezer mee in hun persoonlijke zoektocht naar antwoorden. Dit doen zij aan de hand van filosofische theorieën die hun verrassende inzichten hebben verschaft. Hierbij schuwen zij de grote thema's niet, en gaan zij de dialoog aan met de lezer over onder andere vrijheid, liefde, onzekerheid en zingeving.
    De auteurs hopen inzicht en houvast te bieden door de lezer te activeren tot filosofische reflectie op het studentenleven. Studentendenken is een onmisbaar boek voor iedereen die meer wil weten over de dynamische belevingswereld van studenten.

    Daniel, Luuk en Veronique zijn honoursstudenten aan de Universiteit Utrecht, gespecialiseerd in filosofie.
    Daniel van Wyngaarden (1998) studeert Liberal Arts and Sciences, waarbij hij zich richt op toegepaste ethiek. Eerder was hij internationaal werkzaam voor de Nationale Jeugdraad (NJR).
    Luuk Brouns (1993) studeert Liberal Arts and Sciences. Hij is geïnteresseerd in de analytische stijl en de relatie tussen filosofie en politiek.
    Veronique Scharwächter (1998) studeert Philosophy, Politics and Economics (PPE) en Taal- en cultuurstudies. Het liefst bestudeert de fenomenologie en metafysica van het leven.

    `Wat me het meeste trof aan dit opvallend goed geschreven boek is dat ik nog altijd bezig ben met de vragen die erin gesteld worden. Lees dit boek, maar gebruik het ook! Zie het als een gereedschapskist voor iedereen, niet alleen de filosofiestudent, die wel eens over existentiële vragen nadenkt. Ik ken geen boek zoals dit.'
    René ten Bos, Denker des Vaderlands 2017-2019

    `Filosofie waarvoor het bedoeld is: het leven van alledag.'
    Bas Haring

  • De meester-methode

    Maarten Meester

    Waarschijnlijk ben je een bovengemiddeld betrokken burger anders zou je geen essays lezen. Complimenten!
    Tegelijkertijd is de kans groot dat je autorijdt, vliegt, vlees eet, te veel consumeert of op andere manieren het milieu de vernieling in helpt. Geen enkel punt!
    In de tijd dat je dit essay leest, kun je ouderwets blijven vervuilen. Niets geen rij-, vlieg-, vlees- of koopschaamte. Geniet ervan!
    Maar als je dit boek uit hebt, zul je met verbazing naar je vroegere zelf kijken. Je bent namelijk op weg om, zoals Aristoteles zou zeggen, de deugd die je al in je had te actualiseren.
    Nu begint het groene goede leven pas echt!

    Maarten Meester (1966) is publicist en spreker. Hij studeerde algemene literatuurwetenschap, journalistiek en filosofie (cum laude). Hij stopte eerst met roken en daarna met vervuilen.

  • Modern modern

    Jan Bor

    De vraag in welke cultuur we leven houdt de gemoederen bezig. en de vraag naar urgentie wint, nu we vrijwillig - ja - onze gegevens op de digitale straat leggen en deze vervolgens worden gebruikt om ons gedrag te controleren. Een serieuze bedreiging voor onze vrijheid.
    De postmoderne verwarring ligt intussen alweer achter ons. We bevinden ons nog steeds in de moderne cultuur. Gelukkig maar, want behalve bedreigingen biedt deze ook grote kansen. Om erachter te komen waarin het moderne ervan ligt, maakt Bor een wandeling door het hooggebergte van onze cultuur. De nadruk daarbij valt op de drie omwentelingen - in de filosofie, de kunsten en de fysica - die na 1900 hebben plaatsgevonden en die, alle drie, tot een update van onze moderne beschaving leidden. Vandaar de titel Modern modern.
    De vrijheid die onze cultuur voorstaat zal steeds weer bevochten moeten worden. Dat is de geest van de Verlichting als het hart van de moderne cultuur.

    Jan Bor (1946) is filosoof. Hij publiceerde onder meer De verbeelding van het denken, waarvan meer dan 100.000 exemplaren werden verkocht, Een (nieuwe) geschiedenis van de filosofie, Wat is wijsheid? en Mondriaan filosoof. In 2016 verscheen zijn laatste boek, OnZen.

    'Jan Bor is iemand die een kast vol filosofieboeken aan het praten krijgt.'
    Wim Brands, VPRO Boeken

    'Jan Bor is een begeesterd spreker. Hij is beweeglijk - ook in zijn denken.'
    Filosofie Magazine

    'Bor weet bij de lezer een authentieke filosofische ervaring op te roepen.'
    NRC Handelsblad

  • Datadictatuur

    Jan Kuitenbrouwer

    Een vereiste voor een gezonde democratie is een 'machtsvrije publieke ruimte', schreef de Duitse filosoof Jürgen Habermas, een neutraal en open forum voor discussie en debat. Met de komst van het internet leek dit ideaal van Habermas in vervulling te gaan: cyberspace was van iedereen en van niemand, geen autoriteit, geen commercie.

    Maar helaas: het publieke karakter van internet is schijn, cyberspace is gekoloniseerd door duistere politieke en financiële belangen, die ons ongemerkt manipuleren.
    Geïmponeerd door de technologische krachttoeren van Silicon Valley hebben wij het publieke karakter van het internet verkwanseld en het grootste economische machtsblok in de geschiedenis vrij spel gegeven. Internet is een jungle, waar niemand onze veiligheid garandeert of burgerrechten beschermt. En intussen wordt het gebrek aan regels, privacy en openbare orde in de digitale wereld een maatstaf voor de analoge. 'Making the world a better place,' noemt Google dat.

    Jan Kuitenbrouwer draait het om: let's make the web a better place. Met Datadictatuur keert hij terug naar het onderwerp van zijn eerste boek, 35 jaar geleden, de digitale revolutie, en maakt de balans op. Tijd voor een beschavingsoffensief in de digitale wereld.

  • Het ongrijpbare zelf

    Jacques Bos

    Een van de meest besproken onderwerpen in de filosofie, en bovendien een thema dat ons in ons leven zeer nadrukkelijk raakt, is `het zelf. De manier waarop wij het zelf ervaren strookt echter niet altijd met filosofische en wetenschappelijke inzichten. Zo zijn we geneigd het zelf als iets mentaals en iets innerlijks te zien dat losstaat van ons lichaam, terwijl veel filosofen dit idee over het zelf niet plausibel vinden en de moderne neurowetenschap met steeds meer informatie komt die deze visie lijkt te weerspreken.
    In Het ongrijpbare zelf bespreekt Jacques Bos de filosofische discussies over het zelf op een toegankelijke manier. Onderwerpen die aan de orde komen zijn: het idee van innerlijkheid, de continuïteit van het zelf door de tijd heen, de verhouding tussen lichaam en geest, en de relatie tussen individu en gemeenschap. Daarbij zal blijken dat de manier waarop we in het dagelijks leven en in de wetenschap over het zelf spreken sterk bepaald wordt door impliciete filosofische vooronderstellingen met een lange geschiedenis. Het ongrijpbare zelf legt deze vooronderstellingen bloot en onderzoekt de oorsprong van onze moderne denkbeelden over het zelf.

    Jacques Bos (1971) studeerde geschiedenis, politieke wetenschappen en wijsbegeerte aan de Universiteit Leiden. Hij promoveerde aan dezelfde universiteit op een onderzoek naar het begrip `karakter in de zeventiende en achttiende eeuw. Momenteel is hij werkzaam als universitair docent wetenschapsfilosofie aan de Universiteit van Amsterdam.

  • Verbeter jezelf

    Rob Wiche

    Wat tegenwoordig levenskunst heet, hoorde ten tijde van Plato tot de ethiek. Zo hoort het ook, want beide richten zich op het leiden van een goed leven. Maar er is één verschil: bij levenskunst staat ons eigen leven centraal, bij ethiek dat van anderen. Uitgangspunt van dit boek is de eigen verantwoordelijkheid van mensen, eerst voor hun eigen leven en van daaruit voor de samenleving. De titel van dit boek - Verbeter jezelf - is daarmee in overeenstemming. Die verwijst naar de slogan: `Verbeter de wereld, begin bij jezelf.

    Velen denken ten onrechte dat de klassieke levenskunst en ethiek hun tijd hebben gehad. Rob Wiche keert zich tegen deze trend en stelt juist Platos kardinale deugden centraal: verstandigheid, moed, gematigdheid en rechtvaardigheid. Die deugden concretiseert en actualiseert hij door bouwstenen voor levenskunst en ethiek toe te voegen, ontleend aan vijftien andere filosofen uit de afgelopen 24 eeuwen: Aristoteles, Thomas van Aquino, Machiavelli, Hobbes, Gracián, Spinoza, Leibniz, Hume, Kant, Schopenhauer, Mill, Sartre, Arendt, Rawls en Sloterdijk. Ook schetst hij de contouren van de door hem voorgestane neoklassieke levenskunst en ethiek. Die komen grosso modo neer op het nastreven van deugden (verstandigheid, moed, gematigdheid, rechtvaardigheid), het vermijden van ondeugden (hoogmoed, hebzucht, afgunst, gulzigheid, woede, luiheid) en het ontplooien van onze talenten.

    Rob Wiche is gepromoveerd filosoof en scheikundig ingenieur. Met Andreas Kinneging stelde hij de bundels Van kwaad tot erger. Het kwaad in de filosofie (2007) en Waar of niet? Over de vraag wat waarheid is (2013) samen.

  • De religieuze, wetenschappelijke en industriële samenleving waarin wij in het Westen tegenwoordig verblijven, hebben we met een stevige schutting omgeven. We hebben een systeem van redelijke normen en waarden ontwikkeld waarmee alles wat binnen dat keurige tuinhek gebeurt als normaal wordt gezien en alles wat daarbuiten in het oerwoud plaatsvindt als bedreigend, abnormaal, gevaarlijk en waanzinnig. Zo hebben wij besloten het hele gezelschap van heksen, tovenaars, hysterici en psychoten, kortom iedereen met een afwijkende geestelijke constitutie, het oerwoud in te jagen, dan wel binnen de schutting op te sluiten of te drogeren.
    Het hoeft geen betoog dat de waanzin problemen met zich meebrengt, vooral voor de waanzinnigen zelf die we daarom met de nodige zorg moeten omgeven. Maar de waanzin heeft ook positieve kanten, en het staat buiten kijf dat vele filosofen (Nietzsche, Wittgenstein), wetenschappers (Archimedes, Einstein), kunstenaars (William Blake, Vincent van Gogh) en mystici (Hadewijch, Hildegard von Bingen), die naar alle waarschijnlijkheid met enige vorm van waanzin waren behept, de mensheid door de geschiedenis heen van vele buitengewone bijdragen hebben voorzien.
    In andere culturen heeft men het idee dat wij hier in het Westen veel materiële zaken en veel kennis bezitten, maar dat we ook iets missen: de ervaring dat wij pas echt kunnen weten wie we zijn als we buiten de schutting van onze eigen georganiseerde samenleving zijn geweest en het oerwoud erbuiten betreden. En dat is nou precies wat Klukhuhn in Over de grenzen van de rede beoogt.

    André Klukhuhn is scheikundige en filosoof. In 2003 verscheen zijn grote boek De geschiedenis van het denken, waarvan in 2013 een volledig herziene editie verscheen. In 2008 publiceerde hij Alle mensen heten Janus. Beide werden filosofische bestsellers. In 2014 verscheen zijn eerste roman, De trip naar het morgenland.

    Over De algehele geschiedenis van het denken:

    `Klukhuhn weet waar hij over praat.'
    Trouw

    `De kwantumtheorie, de bio-industrie, het existentialisme, het verband tussen muziek en wiskunde, de relatie tussen bewustzijn en taal, zwarte gaten, wormgaten en de oerknal: you name it en het staat erin _ en helder uitgelegd ook nog.'
    de Volkskrant

  • Mondriaan filosoof

    Jan Bor

    Mondriaan filosoof? Hij was toch een schilder, zelfs een van de belangrijkste van de twintigste eeuw? Maar Mondriaan heeft ook tot het einde van zijn leven teksten geschreven. Daarin zet hij in filosofische taal uiteen dat zijn beeldende werk een uitdrukking is van zijn visie op de werkelijkheid. In die zin is hij, zowel beeldend als schrijvend, filosoof. Zijn teksten, die net zo goed als zijn beeldend werk deel uitmaken van zijn oeuvre, vragen om een filosofische verheldering. Jan Bor laat in Mondriaan filosoof zien dat Mondriaans werk oosterse invloeden heeft ondergaan. Daarin heeft de theosofie een rol gespeeld. Maar Mondriaan was te oorspronkelijk om zich door welke leer dan ook te laten beknotten. Hij was een onafhankelijk schilder en een onafhankelijk denker. Zijn werk toont een dimensie die geen leer of theorie kan omvatten.

    Jan Bor (1946) is filosoof. Hij was medeauteur van De verbeelding van het denken, waarvan meer dan 100.000 exemplaren zijn verkocht. Daarnaast schreef hij Filosofie in een notendop en Een (nieuwe) geschiedenis van de filosofie. In 2012 verscheen van zijn hand het succesvolle Wat is wijsheid?

    `Jan Bor is iemand die een kast vol filosofieboeken aan het praten krijgt.'
    Wim Brands, VPRO boeken

    `Jan Bor is een begeesterd spreker. Hij is beweeglijk _ ook in zijn denken.'
    Filosofie Magazine

    `Achter de bedrieglijk eenvoudige zinnen gaat niet alleen een hoop kennis en ervaring schuil, maar misschien vooral _ het hoge woord moet er maar uit _ wijsheid.'
    Trouw

    `Bor weet bij de lezer een authentieke filosofische ervaring op te roepen.'
    NRC Handelsblad

  • `Excellentie' is een toverwoord. Het opent deuren naar selectieve bachelors en masters, tot beurzen voor PhD-plaatsen of internationale uitwisselingen - zelfs in het basisonderwijs kunnen excellente leerlingen al in een zogenoemde plusklas terechtkomen. Maar bestaat het eigenlijk wel? Is het objectief te meten? Kunnen en moeten we ernaar streven?
    Jeroen Geurts, wetenschapper in hart en nieren, en Harm van der Gaag, rechtgeaard filosoof, pakken dit probleem in een socratische dialoog aan. In eerste instantie staan ze niet hetzelfde in deze kwestie. De wetenschapper wil criteria benoemen voor excellentie, om het vervolgens zinvol te kunnen toepassen in de academische praktijk. De filosoof twijfelt aan de betekenis en de waarde van het begrip. Moeten we wel van een paard verwachten dat het, naast het trekken van de kar, ook kan zingen? Zorgt onze focus op excellentie er niet voor dat men gemiddeld minder goed wordt, omdat we goed niet goed genoeg vinden?
    Aan het eind van het vriendschappelijk dispuut wordt gemeenschappelijke grond gevonden in de herontdekking van het ouderwetse begrip `voortreffelijkheid'.

    Jeroen Geurts (1978) is hoogleraar translationele neurowetenschappen en hoofd van de afdeling Anatomie & Neurowetenschappen aan VU medisch centrum te Amsterdam. Hij is lid van De Jonge Akademie van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en was de afgelopen twee jaar voorzitter van dit platform voor `excellente' wetenschappers.
    Harm van der Gaag (1967) studeerde wijsbegeerte in Utrecht. Naast zijn werk in een filosofische praktijk onderwijst hij zijn methode van socratische een-op-een-counseling aan de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden.

  • OnZen

    Jan Bor

    Waarom een boekje over moderne spiritualiteit? Omdat de haren van filosoof Jan Bor rechtovereind gaan staan bij de honderden nieuwe sektes die ons land inmiddels rijk is en die hun inspiratie uit het Oosten putten. Bieden zij een eigentijdse spiritualiteit?
    Zelf heeft Bor jarenlang ervaring opgedaan met zen. Zen zou de ultieme weg naar vrijheid zijn. Zen roept echter op tot het volgen van een strikte manier van leven en tot afhankelijkheid van een geestelijk leider. Daarin verschilt zen niet van andere religies en is het gewoon ouderwets gedoe.
    Vandaar zegt Bor: stink er niet in! Zoek het niet in een leer, een methode, een doel (verlichting), maak je los van autoriteiten. Zoek en ga je eigen innerlijke weg, voed je daarbij met 's werelds grootste filosofieën, volg je hart. Dat is dan een moderne invulling van spiritualiteit.

    Jan Bor is filosoof. Hij publiceerde (samen met Errit Petersma) De verbeelding van het denken, waarvan meer dan 100.000 exemplaren zijn verkocht. Verder schreef hij onder meer Op de grens van het denken, Een (nieuwe) geschiedenis van de filosofie (10.000 exemplaren verkocht) en het succesvolle Wat is wijsheid? In 2015 verscheen zijn laatste boek, Mondriaan filosoof.

    Over Mondriaan filosoof:
    `Jan Bor is iemand die een kast vol filosofieboeken aan het praten krijgt.'
    Wim Brands, VPRO boeken

    `Achter de bedrieglijk eenvoudige zinnen gaat niet alleen een hoop kennis en ervaring schuil, maar misschien vooral _ het hoge woord moet er maar uit _ wijsheid.'
    Trouw

    `Bor weet bij de lezer een authentieke filosofische ervaring op te roepen.'
    NRC Handelsblad

  • In Een reusachtig schip onderzoeken filosoof Harm van der Gaag en neurowetenschapper Jeroen Geurts de begrippen 'leiderschap' en 'democratie'. Wat bedoelen we met die mooie woorden? Er worden talloze trainingen in leiderschap aangeboden, maar is leiderschap eigenlijk wel te leren? En dan de democratie: die wordt dagelijks heilig verklaard, maar is dat nog terecht als gevaarlijke populisten via de stembus aan de macht komen? Tijdens een verblijf in een Duits hotel met een bijzondere geschiedenis discussiëren de twee vrienden over deze vragen en verkennen ze de verbanden tussen beide thema's. De verschillen van inzicht zijn levensgroot. Maar ze zijn het wél eens over de grote waarde van de dialoog.

    Harm van der Gaag (1967) studeerde wijsbegeerte in Utrecht. Hij voert sinds 2004 een filosofische praktijk en onderwijst zijn methode van socratische een-op-eencounseling aan de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden. Jeroen Geurts (1978) is hoogleraar en hoofd van de afdeling Anatomie & Neurowetenschappen aan VU medisch centrum te Amsterdam. Eerder schreven zij Het zingende paard. Een dialoog over voortreffelijkheid.

    Over Het zingende paard:
    'Een schoolvoorbeeld van de socratische dialoog.'
    TROUW ****

  • Dichtbij en ver weg lijkt van alles en nog wat aan te snijden: van een bedrieglijk stuk steen op de maan tot een dramatische scène in bad, van een romantische boswandeling tot Nipplegate, van Goethe tot David Bowie, van de woede van Schopenhauer tot de karper van Apollinaire en van tekenfilm tot Suriname en het Rijksmuseum.
    Maar steeds gaat het om het overbruggen van een afstand: tussen kunst en maatschappij, filosofie en wereld, verleden en toekomst, privacy en openbaarheid. Dichtbij en ver weg is een verzameling goed geschreven opstellen waarin wat ver weg is dichtbij komt. Het is een hartstochtelijk pleidooi voor geschiedenis en kunst.

    Maarten Doorman is filosoof en schrijver van onder meer De romantische orde, Rousseau en ik en De navel van Daphne.

    Over Maarten Doorman:
    'Een essayist die instemming en tegenspraak uitlokt: een betere combinatie bestaat niet.'- NRC HANDELSBLAD

    'Het denkend voortschrijden wordt aanstekelijk verwoord.'- DE VOLKSKRANT

    'Er zijn niet veel filosofen in Nederland die goed kunnen schrijven. Maarten Doorman is een van hen.'- TROUW

    'Een filosoof met een aanstekelijke belangstelling voor kunst.'- DE GROENE AMSTERDAMMER

  • 'Volgens de Duitse denker Carl Schmitt is zonder vijandbeeld geen politiek mogelijk,' schreven Coen Simon en Frank Meester aan Arnon Grunberg. Zij vroegen hem Het begrip politiek van Carl Schmitt (1888-1985) te lezen om na te gaan wat hij ons nu nog te zeggen heeft.
    Hoeveel natiestaat hebben wij nodig? Hoeveel vijanden? Waartoe dient politiek? En is een samenleving zonder oorlog en geweld mogelijk?
    Aan de hand van Schmitt en denkers als Walter Benjamin en Jacques Derrida probeert Grunberg antwoord te geven op die vragen.

    'Onze cultuur heeft de vegetarische slager voortgebracht en zal uiteindelijk ook de geweldloze oorlog produceren. Hoe die er precies uit zal zien is onduidelijk, maar Schmitts vermoeden dat die oorlog om de oorlog eens en voor altijd uit te roeien gruwelijk zal zijn lijkt me gerechtvaardigd,' aldus Grunberg. Maar ook stelt hij dat er geen rechtvaardigheid kan bestaan als het geweld wordt afgezworen.

    In Vriend & vijand legt Grunberg de vinger op zowel de zere plekken van de parlementaire democratie als de kritiek erop.
    Vrienden en vijanden van deze democratie mogen dit essay niet aan zich voorbij laten gaan.

  • Rijkdom

    Ingrid Robeyns

    In 2018 ging Jeff Bezos, de oprichter van Amazon.com, als eerste mens over de 100 miljarddollargrens. De inkomensverschillen worden wereldwijd groter. De topman van Coca-Cola kreeg het 427-voudige van de laagstbetaalde; bij Walt Disney is dat zelfs ruim het 650-voudige. Steeds meer geld wordt door steeds minder mensen verdiend.
    Volgens Aristoteles was geld vooral een handig ruilmiddel, maar het gevaar van dit aantrekkelijke middel is volgens Aristoteles dat het geld zelf begerenswaardig wordt. Het gaat alleen nog om het geld en om meer geld. En zo bereikten we 2400 jaar na Aristoteles' analyse de 100 miljarddollargrens.
    Maar is het erg dat sommigen zoveel hebben en anderen niet? Volgens Ingrid Robeyns zijn die extreme verschillen schadelijk voor mens en maatschappij. In Rijkdom herleest ze Aristoteles en laat ze zien dat er grenzen zijn aan hoeveel ongelijkheid een maatschappij kan verdragen. Extreme rijkdom is een gevaar voor de democratie, is niet te verzoenen met onze ecologische plichten en leidt tot een onrechtvaardige verdeling van welvaart. Extreme rijkdom is veel minder onschuldig dan we misschien wel denken.

    Ingrid Robeyns (1972) is hoogleraar ethiek van instituties aan de Universiteit Utrecht.

  • 'Alles is goed zoals het uit de handen van de Schepper komt, alles raakt verdorven in de handen van de mens,' schreef Rousseau in zijn Emile, of Over de opvoeding uit 1762, waarschijnlijk het beroemdste boek over opvoeding ooit. Laat het kind vooral kind zijn, en bescherm het zoveel mogelijk tegen de grotemensenwereld, is zijn boodschap.
    Probeer dat maar eens in onze tijd, schrijft filosoof Daan Roovers. Ook kinderen ontkomen niet aan de voortdurende informatiestroom. Dagelijks worden ze door sociale media en het Jeugdjournaal bijgepraat over oorlogen, crises en het klimaat. In plaats van ze met hun rug naar de wereld groot te brengen of ze alleen maar toe te rusten met doelgerichte vaardigheden voor de arbeidsmarkt, moeten we ons toeleggen op algemene vorming, om ze voor te bereiden op een samenleving die er nog níet is en waarvan niemand weet hoe die zal zijn.

    Daan Roovers (1970) is docent publieksfilosofie aan de Universiteit van Amsterdam, programmamaker bij omroep Human, debatvoorzitter van de Rode Hoed, en trainer bij de Denkacademie. Ze is voormalig hoofdredacteur van Filosofie Magazine. Samen met René Gude schreef zij Kleine geschiedenis van de filosofie en samen met Marc van Dijk Wij zijn de politiek. Ze studeerde geneeskunde en filosofie in Nijmegen. Sinds maart 2019 is zij Denker des Vaderlands.

empty