Pelckmans

  • De andere Spinoza

    Herman De Dijn

    Spinoza staat vandaag bekend als de radicale verlichter, de filosoof van vrijheid. Dat is slechts de halve waarheid. Voor de geniale zeventiende-eeuwse Amsterdammer draait namelijk alles rond 'God, de mens en zijn heil'. Van bij het begin gaat het in zijn werk steeds om hetzelfde: is er een weg naar het ware geluk? Spinoza onderscheidt niet één, maar twee dergelijke wegen: de brede religieuze weg voor de massa en het steile pad van de filosofie voor de enkeling. Telkens staat God centraal. Voor de hedendaagse lezer is die obsessie met God en met religie haast onbegrijpelijk. In plaats van Spinoza aan te passen aan de huidige opvattingen, wil Herman De Dijn juist de 'ethisch-religieuze' kern van Spinoza's visie herontdekken.
    />
    Spinoza is een echte anomalie. Hoewel geen christen, is hij een radicale hervormer van het christendom als massareligie. Hoewel een verlichtingsdenker, ontwerpt hij een rationele ethiek die paradoxaal genoeg uitmondt in een filosofische religie. De God van Spinoza is echter niet de God bevestigd in het theïsme en genegeerd door het atheïsme. Het is de God, Natuur, de Oer-bron van een wereld zonder zin of doel. Hoe is heil mogelijk in een dergelijke wereld?

    Herman De Dijn is emeritus hoogleraar moderne filosofie (KU Leuven). In zijn onderwijs en onderzoek stonden vooral Spinoza en Hume centraal. Hij publiceerde talrijke internationale studies over beide denkers. Hij was jarenlang bestuurslid en voorzitter van de Vereniging Het Spinozahuis.

  • De uiterst veelzijdige Spinoza (1632-1677) blijft ons inspireren. Wat als je vandaag door Spinoza's lens naar de wereld zou kijken? Filosofe Tinneke Beeckman toont hoe Spinoza eerder voor ons lijkt te schrijven dan voor zijn tijdgenoten.

    Hoe sluit Spinoza's filosofie van lichaam en geest aan bij ideeën over meditatie en mindfulness? Hoe staat zijn naturalisme tegenover Darwins evolutietheorie?
    Spinoza verdedigt de democratie. Wat betekenen zijn inzichten dan voor hedendaagse protestbewegingen? Spinoza was ook een uitgesproken voorstander van de vrijheid van denken. Welke visie had hij op de relatie tussen Kerk en Staat, geloof en politiek, mogelijke censuur en vrije meningsuiting? En hoe kan de politiek zich het best tot de moraal verhouden? Niet het minst is Spinoza een filosoof van passies. Niets menselijks lijkt hem vreemd. Wat leert hij over seksualiteit? Vrouwen en holebi's lijken gelijke rechten te hebben, maar toch staan ze onder druk. Hoe ga je daarmee om? En hoe benader je conflicten in passionele relaties?

  • Kardinale deugden

    Rik Torfs

    Nu we de totale vrijheid hebben bereikt, heeft het weinig zin meer om over zonden te spreken. Als vanzelf wordt het toch weer interessant om over deugden na te denken: een positieve eigenschap waarover we beschikken of een goede manier van handelen. Rik Torfs treft die deugden aan op onverwachte momenten, wanneer we ons met humor proberen te beschermen, de eindeloosheid van onze wereld toch begrenzen of eenvoudigweg praten met elkaar. Even scherpzinnig als verontrustend beschrijft Torfs hoe wij, hypermoderne mensen, meer mens proberen te zijn en hoe we onderweg het spoor bijster raken. Een teveel aan rationaliteit ligt volgens hem bijna altijd aan de basis van overspannen gevoelens over onszelf en foute inschattingen van de wereld, of het nu gaat over de manier waarop we ons persoonlijke geluk benaderen, over migratie denken of met onze eigen sterfelijkheid omspringen. Net omdat mensen geen rationele of volmaakte wezens zijn, is het beter om van de nood een deugd te maken.

  • Het ware leven

    Alain Badiou

    Jongeren hebben een nieuwe wereld voor zich. Nu aan oude tradities en hiërarchieën steeds minder belang wordt gehecht, lijken de mogelijkheden legio. Jonge mensen moeten zich bewust worden van deze nieuwe toestand en de moed vinden om samen hun vrijheid aan te wenden. Socrates werd ervan beschuldigd de jeugd te corrumperen. Als de filosofie daartoe in staat is, moet ze de jongeren aanzetten om weg te blijven van de platgetreden paden en nieuwe wegen te verkennen. Weg van het lege marktdenken of het terugverlangen naar oude goden en ongelijkheden, op zoek naar het ware leven.



    De eenentachtigjarige Alain Badiou houdt een bevlogen pleidooi, gericht aan de jeugd. In drie hoofdstukken, voor iedereen, maar in het bijzonder voor de jonge mannen en vrouwen van nu, roept hij op om de wereld te veranderen.



    Vertaald door Piet Joostens.

  • Nog nooit leefden we zo lang, zo welvarend en zo vreedzaam als vandaag. Kan dit mooie liedje blijven duren? Doemdenkers verkondigen dat we op de rand van de afgrond staan, cultuurpessimisten dat onze moderne samenleving aan een diepe malaise lijdt.

    In Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat breekt Maarten Boudry een lans voor het vooruitgangsdenken. Hij bestrijdt het wijdverbreide pessimisme en zoekt naar verklaringen voor de doembeelden over klimaat en islamisering, over groeiend racisme en ongelijkheid en over de diepe wanhoop van de westerse mens. Boudry pleit voor de beproefde waarden van wetenschap en verlichting. Doemdenken leidt niet tot daadkracht maar tot fatalisme, terwijl vooruitgangsdenken net wervend is. De wereld stond er nog nooit zo goed voor als vandaag, en we kunnen haar nog veel beter maken.

  • Wat is de weg, die in het taoïsme centraal staat, en waarom is het zo moeilijk er iets zinnigs over te zetten?

    In vijftig eenvoudig toegelichte citaten uit de klassieke teksten van het taoïsme maken we kennis met de essentie van deze fascinerende en ondanks alles nog steeds springlevende levensbeschouwing.

    Waarom is 'niet-doen' de beste manier om iets te doen? Wat is de plaats van de mens in de natuur en de kosmos? Waren de taoïsten de eerste ecologisten? Wat kunnen we leren van het water en van zuigelingen? Waarom is het nuttig om nutteloos te zijn? Waarom is relativeren zo heilzaam?

    Iedereen die deze pijler van de Chinese cultuur beter wil begrijpen, zal in dit boek veel waardevols ontdekken. Ook al werden de taoïstische klassieken ruim twee millennia geleden samengesteld, ze werken ook vandaag nog inspirerend door hun onconventionele kijk op de werkelijkheid. Het taoïsme is de drager van een universele boodschap, waarin alles draait om vitaliteit en creativiteit, harmonie en geweldloosheid, en het breken met verstikkende conformismen.

    Jan De Meyer (1961) is sinoloog en literair vertaler. Hij bestudeert het taoïsme al bijna veertig jaar en vertaalde onder meer de taoïstische klassieken Liezi en Wunengzi (Nietskunner).

  • In De stuntelende mens voert Greet Van Thienen een klein onderzoek langs onze angsten, hoop, fabricagefouten en illusies. Want de oude filosofische vraag naar wat ons menselijk maakt, moeten we steeds weer in de tijd gooien. Haar persoonlijke zoektocht verloopt via filosofen, schrijvers, eigen ervaringen en fascinaties. Hoe gaan we om met de vreselijke oncontroleerbaarheid van de dingen? Waarom verlangen we naar onsterfelijkheid? Is het lichaam uit de tijd? Dit boek wordt mee aangedreven door het besef dat alles het waard is om opnieuw bekeken te worden.

    Greet Van Thienen is radiomaker bij Klara. Ze presenteert de filosofische podcast Kant, en Klaar! waarin ze met denkers als Martha Nussbaum en Susan Neiman praatte. Ze is gefascineerd door hoe filosofische vragen nieuw licht kunnen werpen op een complexe werkelijkheid, door literatuur, reizen en ontmoetingen, en alles menselijks.

    Ze publiceerde eerder een reisjournaal uit India (Thee met Himalaya) en schreef samen met Jeanne Devos een boek over haar leven en werk in India (In naam van alle kinderen).

  • Wij, mensen, zijn raadselachtige dieren. We lopen rechtop, we bedrijven de liefde het hele jaar door en we hebben praat voor tien. Niet dat we altijd zinnige dingen zeggen, want vaak weten we niet wat gezegd en spreken we toch. Dooddoeners heet zoiets. Ogenschijnlijk zijn ze nietszeggend, maar niets is minder waar. Dooddoeners zijn soms ook doordenkers. Jean Paul Van Bendegem en Ignaas Devisch gaan op zoek naar de diepere betekenis van 104 dooddoeners. Van 'als we maar gezond zijn' en 'ik ben geen racist, maar' tot 'dit is te zot voor woorden' en 'ja maar, da's toch logisch': weten we wel wat we zeggen als we een dooddoener gebruiken?



    Doordenken over dooddoeners is een even geestig als diepzinnig boek over de vele manieren waarop we niets proberen te zeggen tegen elkaar en daardoor ongewild meer zeggen dan we bedoeld hadden.

  • Kunnen we zonder illusies? Niemand wil in een totale waanwereld leven, maar de waarheid kan ook kwetsen en verontrusten. Mag je haar niet af en toe wat geweld aandoen? Maarten Boudry vraagt zich af of er nuttige illusies bestaan, uitgekiende en doordachte wanen, heilzaam voor lichaam en geest. Wat is er mis met een placebopil, als je er beter van wordt? Of met geloof in het hiernamaals, als dat je gelukkig maakt? Kan ook zelfoverschatting nuttig zijn? Presteer je niet beter op je werk en op het speelveld als je gelooft dat je zult winnen? Maarten Boudry vertelt in Illusies voor gevorderden op meeslepende wijze hoe wetenschap veel van onze illusies over onszelf en de wereld heeft ontnomen. Kunnen we al die kennis wel aan? Mogen we onszelf en elkaar heilzame leugens aanpraten? Of zijn ook gevorderde illusies gevaarlijk? De waarheid vindt in Maarten Boudry een vurig en eloquent pleitbezorger. In een wereld van religieus fundamentalisme en financiële luchtbellen verwoordt hij de vragen die we ons vandaag moeten stellen.

    MAARTEN BOUDRY
    (1984) is wetenschapsfilosoof en is verbonden aan de UGent. Hij werkte in New York en Wenen. Zijn opiniestukken verschenen in De Standaard, De Morgen, Filosofie Magazine, The New York Times (The Stone), Trouw en de Volkskrant. Samen met Johan Braeckman schreef hij het bekroonde boek De ongelovige Thomas heeft een punt (2011). Samen met filosoof Massimo Pigliucci stelde hij de bundel The Philosophy of Pseudoscience (2013) samen.

  • De vrolijke wijsheid

    Alexander Roose

    Hoe moet je leven en denken? Rusteloos zocht Michel de Montaigne (1533-1592), door velen beschouwd als de eerste echt moderne mens, naar een antwoord op deze vraag. Alexander Roose beschrijft op meeslepende wijze hoe Montaigne tegenslag en ontgoochelingen overwon, en wat wij van hem kunnen leren.

    Michel de Montaigne schreef niet voor ons. Hij begon zijn gedachten te noteren om greep te krijgen op zichzelf. Zijn Essays behoren tot de boeiendste filosofische teksten ooit. Montaigne leefde in een tijdperk van wetenschappelijke omwentelingen, godsdienstoorlogen en politieke instabiliteit. Zijn 'probeersels' zijn een therapie, een zelfportret en een publieke bekentenis. De gentleman-filosoof denkt na over het goede leven en probeert koortsachtig inzicht te krijgen in zijn eigen bestaan. Hij dialogeert daarom met filosofen uit de oudheid - stoïcijnen, sceptici, epicuristen - voor wie filosofie altijd meer was dan een theorie. Want moedig en waarachtig leven, dat wil Montaigne.

  • Islamitische gelovigen heten gevaarlijk te zijn, christenen daarentegen ongevaarlijk en zelfs gezellig, tenminste als ze niet meer echt gelovig zijn. Geen wonder dat niemand christenen nog aanspreekt met 'beminde gelovigen'. Ze worden niet bemind om hun geloof, zij worden slechts bemind als zij de inhoud van dat geloof zo vaag mogelijk houden.



    Onbeminde gelovigen legt uit hoe, wanneer en waarom gelovige christenen in Vlaanderen en Nederland 'onbemind' werden en wat daarvan de (politieke) gevolgen zijn. Maar in de epiloog duikt de oude aanspreking 'beminde gelovigen' weer op. Als uitnodiging om opnieuw over de grote vragen na te denken en te spreken, en lezers ervan te overtuigen dat het niet fout is om dat juist nu weer vanuit een religieus perspectief te doen.

  • Leven in het nu

    Tom Hannes

    We zeggen vaak dat we meer in het nu willen leven. Dat klinkt zalig en eenvoudig. Maar mensen zijn geen eenvoudige wezens. Van oudsher gaan we ervan uit dat er een diepere waarheid zit achter het 'nu', achter alles wat er in ons leven gebeurt. Even speels als erudiet beschrijft Tom Hannes hoe we voortdurend een andere betekenis geven aan die diepere waarheid. Het mythische geloof in diepgang heeft tot op vandaag een grote invloed op wat we begrijpen onder filosofie, religie, wetenschap, kunst, politiek en economie. Het bepaalt ook wat we zelf heimelijk van het nu verwachten. Maar wat gebeurt er als we het verlangen naar diepgang niet volgen? Wat als we opteren voor een heel andere visie: die van de flinterdunheid van ons bestaan? Wat doet dat met ons leven in het nu?

    Tom Hannes (1970) was lange tijd zenboeddhistisch monnik. Nu woont hij met zijn gezin in Antwerpen, waar hij werkt als therapeut, theatermaker en auteur. Hij schreef onder meer Zen of het konijn in ons brein en Een kleine meditatiegids.

  • Franciscus

    Jürgen Mettepenningen

    Precies op de vijf terreinen waar het Westen vandaag in de knoop ligt met zichzelf roept paus Franciscus voor ieder die het horen wil dat het menselijker moet: ecologie, armoede, relaties, migratie en dialoog. Het is hem daarbij te doen om de kwaliteit van het leven en samenleven van allen. Zelden heeft de hoogste leider van de kerk zich zo betrokken uitgedrukt over de grote uitdagingen van zijn tijd. In dit boek wordt Franciscus' visie op deze vijf punten helder weergegeven en gebundeld, gevolgd door een stevig pleidooi van Jürgen Mettepenningen dat we Franciscus' visie maar beter ernstig kunnen nemen. Mettepenningen schrijft dit boek vanuit de overtuiging dat Franciscus' woorden relevantie hebben en daardoor van betekenis zijn voor de toekomst van onze samenleving, omwille van de samenleving. Of men nu gelovig is of niet, de paus intrigeert allen omdat hij inspireert op de maat van mens en samenleving. Zie, oordeel en handel.

    Theoloog Jürgen Mettepenningen (1975) is bisschoppelijk afgevaardigde Onderwijs in het aartsbisdom Mechelen-Brussel. Ook doceert hij aan de KU Leuven over de plaats van geloof en religie binnen de samenleving. Eerder schreef hij onder andere Welke kerk? Vandaag en morgen (2011), Kan een nieuw concilie de kerk redden? (2012) en Godfried Danneels. Biografie (2015).

  • Wijsheid

    Frédéric Lenoir

    'Beste lezer, ongetwijfeld streef ook jij naar een geslaagd leven. Niet noodzakelijk naar het welslagen in het leven, maar naar een goed en gelukkig bestaan. Van oudsher probeert iedereen, mannen en vrouwen, waar ook ter wereld dit streefdoel na te jagen en het in de praktijk om te zetten. Iedereen gelooft dat menselijke groei zin geeft aan ons leven. Ikzelf ben ervan overtuigd dat het filosofische ideaal van wijsheid het voorwerp blijft van een zoektocht die actueler is dan ooit. Want we zijn niet alleen op aarde om ons te settelen, onszelf te entertainen en te consumeren.'

    Hoe moeten we onszelf zijn en tegelijk onze plek in de wereld vinden? Liefdevol en deugdzaam worden? De weg naar de innerlijke bevrijding vinden? Groeien in vreugde en sereniteit vinden? Frédéric Lenoir, die al sinds zijn jeugd op zoek is naar wijsheid, antwoordt op een oprechte en bescheiden manier op al deze vragen. Hij neemt ons mee op zijn zoektocht langs zijn grote inspiratiebronnen, zoals Epicurus, Epictetus, de Boeddha, Zhuang Zi, Montaigne, Spinoza, Etty Hillesum en zelfs kinderlijke wijsheid.

    Frédéric Lenoir (1962) is filosoof, socioloog en godsdiensthistoricus. Hij werkt als onderzoeker aan de Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales in Parijs. Lenoir schreef talloze essays en romans, die wereldwijd werden vertaald. www.fredericlenoir.com

  • Elke dag worden we overstelpt met meningen, argumenten, standpunten. Velen onder ons doen zelf mee aan de opiniestrijd: in het café, aan de ontbijttafel of op sociale media. Wij proberen anderen te overtuigen, en anderen ons. Maar wat zijn de valkuilen van ons denken? Welke retorische trucjes gebruiken slimme overtuigers om indruk te maken? Welke argumenten klinken redelijk, maar zijn bij nader inzien kletspraat? Al sinds Aristoteles speuren filosofen naar denkfouten en drogredenen. Alleen zijn die oude lijstjes niet aangepast aan onze moderne tijd. Ze zijn aan herziening toe.

    In Alles wat in dit boek staat is waar (en andere denkfouten) leggen Maarten Boudry en Jeroen Hopster denkfouten bloot waaraan we ons allemaal weleens bezondigen. Dat levert verfrissende analyses en prikkelende inzichten op. En ook een reeks nieuwe concepten: van de wij-bak tot neusdrukken, van wafelijzermoraal tot het applausargument. Wie deze fijne selectie van denkfouten tot zich neemt, is een stuk beter gewapend in de moderne opinieoorlog.

    Maarten Boudry (1984) is wetenschapsfilosoof en is verbonden aan de UGent. Hij studeerde in New York en Wenen. Zijn spraakmakende opiniestukken verschenen in NRC Handelsblad, De Standaard, De Morgen, Filosofie Magazine, The New York Times (The Stone), Trouw en de Volkskrant. Met filosoof Massimo Pigliucci stelde hij de bundel Science Unlimited? (2018) samen, over de grenzen van de wetenschap. In 2019 verscheen het succesvolle Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat.

    Jeroen Hopster (1987) is een Nederlandse filosoof en schrijver. Hij studeerde in Amsterdam, Edinburgh, Melbourne, Harvard en promoveerde in 2019 aan de Universiteit Utrecht op een proefschrift over evolutie en ethiek. Momenteel doet hij in Graz onderzoek naar klimaatonzekerheid. Hopster is redacteur van Wijsgerig Perspectief, voormalig redacteur van Filosofie Magazine en schrijver van populair filosofische boeken. In 2013 won hij de essayprijs van de Academische Boekengids en in 2015 werd hij genomineerd voor de Jan Hanloprijs klein.

  • Op 14 mei overleed Samuel IJsseling, kort nadat hij de laatste hand had gelegd aan zijn filosofische testament.
    Het interesseerde IJsseling niet of een filosoof gelijk heeft. 'Wat ik ein- deloos veel boeiender vind als ik een filosoof lees, is te zien hoe het verhaal dat hij vertelt in elkaar zit.' Voor IJsseling moet filosofie aan- sluiting zoeken bij de ervaring. 'Ze moet een verhaal kunnen vertellen aan reëel bestaande mensen.' Dat is wat hij een leven lang heeft gedaan. IJsseling introduceerde bijvoorbeeld het postmodernisme in de Lage Landen. Hij slaagde in zijn opzet omdat hij ogenschijnlijk ondoor- dringbare teksten in mensentaal kon uitleggen.
    Denken is voor IJsseling geen zaak van grote woorden, zware begrip- pen, esoterische concepten. Zijn leermeester Heidegger mocht dan wel grommen dat het wezenlijke zich niet eenvoudig laat uitzeggen, IJsseling slaagt daar schijnbaar zonder moeite in. Als geen ander is hij in staat ons te tonen hoe complexe zaken als tijd, schrift en verschil het traditionele moderne denken overhoopgooien. De tijd, het schrift, het verschil geldt als IJsselings filosofische testament.
    In een uitleiding schetst filosoof Erik Meganck een portret van IJsse- ling en zijn belang voor het denken in Vlaanderen en Nederland.

  • Veel mensen begrijpen helemaal niet meer hoe en waarom je gelovig kunt zijn. Het is de moeite waard om die vragen ernstig te nemen. Dennis Vanden Auweele, jong, filosoof en katholiek, legt in Bekentenissen van een afvallige atheïst uit hoe geloof en ongeloof vandaag werken. Er is meer dan ooit sprake van een koppige zelfverzekerdheid, zowel bij gelovigen als bij atheïsten. Vanden Auweele plaatst zich in geen van beide kampen. Hier is veeleer een afvallige atheïst aan het woord, iemand voor wie er geen vaste grond is. Af en toe filosofisch hoogdravend, maar ook confronterend praktisch. Bouwend op zowel hedendaagse als klassieke denkers. De les is dubbel: schommel tussen passionele verbintenis en sceptische twijfel.

  • Lastige waarheden

    Othman El Hammouchi

    In Lastige waarheden veegt de jonge filosoof Othman El Hammouchi de vloer aan met clichés die een heldere kijk op de dingen in de weg staan. Hij schrijft over de plaats die moslims innemen, de rol van God in een goddeloze tijd, de gebreken van ons onderwijs en onze naïeve kijk op de wereldpolitiek.



    We brengen onze dagen door in absolute vrijheid. We hoeven naar niemand meer te luisteren. We doen ons eigen ding. Het verleden, de traditie en de zwaarbevochten wijsheden die generaties hebben doorgegeven hebben geen belang meer. Vormt die permanente afbraak werkelijk een voorwaarde voor ons geluk, vraagt Othman El Hammouchi zich af. Zijn we geen slaaf geworden van hedendaagse dogma's? Hebben we waarheid, schoonheid en rechtvaardigheid niet onterecht uit ons leven geschrapt? In een samenleving die worstelt met zichzelf belangen die vragen iedereen aan. Zonder schroom of schrik tracht Othman El Hammouchi te achterhalen hoe we de knoop in de westerse ziel kunnen ontwarren.

  • Zenmeditatie of zazen wordt vaak 'enkel zitten' genoemd. Het is een uiterst eenvoudige, bijna techniekloze manier van mediteren. Maar toch is het wat anders dan zitten voor tv of zitten in een wachtkamer bij de dokter. Het is een heel precieze manier van zitten, met hart en ziel, met huid en haar, en van top tot teen. Hoe radicaal eenvoudig de richtlijnen ook zijn, de ervaring is bijzonder rijk en geschakeerd.

    Om die rijkdom te evoceren, heeft Tom Hannes een twin- tigtal zenmetaforen geselecteerd, die op poëtische wijze duiding geven bij de wereld van zazen. Zitten als een fon- tein. Zitten als een dief die een lege kamer binnenkomt. Zitten als een nachtcamera. Zitten als een regenbui... De beelden komen uit de klassieke zenliteratuur, maar ook uit ons moderne dagelijkse leven.

    Elke metafoor wordt de aanleiding voor een meditatie- begeleiding, een beeld om helemaal te belichamen. De twin- tig beelden wrijven tegen elkaar. Ze spreken elkaar schijn- baar tegen. Ze gaan met elkaar aan de slag. Door ze intens en intiem te belichamen, kan de bevrijdende wereld van de zen zich op een intuïtieve manier openen. Terwijl je zit, op een kussen of een stoel. Of wat later, tijdens je gewone dagelijkse bezigheden. Want er is niets in je ervaringsruimte dat niet mee kan mediteren.

    Tom Hannes (1970) is boeddhistisch meditatieleraar, theatermaker en coach. Hij was lange tijd zenmonnik en vandaag woont hij met zijn gezin in Antwerpen, waar hij een therapeutische praktijk heeft. Hij is de auteur van onder andere Leven in het nu, Zen of het konijn in ons brein, Een kleine meditatiegids en Wat kan ik leren van de Boeddha?

empty