Boom

  • Doodgewone vrienden

    Paul van Tongeren

    • Boom
    • 20 Mei 2021

    Filosofie heeft de pretentie te spreken over wat iedereen aangaat. In die zin behandelt ze de meest concrete en alledaagse zaken. Met dit in het achterhoofd onderwerpt filosoof Paul van Tongeren het thema vriendschap aan een filosofische analyse. Hij laat zien wat wij voor de dagelijkse praktijk van de vriendschap kunnen leren van grote denkers als Plato, Aristoteles, Cicero, Augustinus, Montaigne, Kant en Nietzsche.

    De geschiedenis van de wijsbegeerte kent veel lofredes op de vriendschap. Daarbij wordt wel telkens benadrukt dat de feitelijke praktijk van de vriendschap niet altijd even gemakkelijk is: niet alle vriendschap is volmaakt. Filosofen onderscheiden verschillende soorten van vriendschap, proberen te bepalen wat echte vriendschap is en hoe je die kunt verwerven. Door die poging dreigt de vriendschap echter zo geïdealiseerd te worden dat ze zich steeds verder van de levende werkelijkheid verwijdert - totdat alleen de dode vriend nog een echte vriend kan zijn. Aan de hand van enkele grote teksten uit de westerse filosofie zoekt Van Tongeren naar kenmerken van echte vriendschap die tussen doodgewone vrienden reëel kan bestaan.

    Toegankelijke, maar diepgravende verkenning van een thema dat ons allen raakt: vriendschap.

  • Denker des Vaderlands Paul van Tongeren is iemand aan wie je eindeloos vragen wilt blijven stellen. Zijn antwoorden zetten je onbevangen aan het denken. Van Tongeren is een ideale gespreksgenoot: uitdagend, meeslepend en altijd goed te volgen.

    Journalist Marc van Dijk reisde met hem mee naar Kreta, waar de filosoof een cursus gaf over geluk bij Aristoteles. Hij interviewde Van Tongeren over filosofie, geloof, verwondering en dankbaarheid. Hoe kan de 21ste-eeuwse mens leven, verdeeld tussen de orde van Aristoteles en de chaos van Nietzsche? Een reisverslag gewijd aan het geluk, de leegte en het wonder.

    'Ons denken wordt uitgedaagd door het grootste wonder dat er is: dat er betekenis bestaat. Dat wij niet anders kunnen dan betekenis zien, horen, voelen, ruiken, kennen. Die betekenis is er niet zonder ons. Wat zou er überhaupt kunnen zijn zonder ons?' - Paul van Tongeren

    Paul van Tongeren (1950) was hoogleraar wijsgerige ethiek in Nijmegen, Leiden en Leuven. Zijn boeken over levenskunst en over Nietzsche zijn in meerdere talen vertaald. Voor de periode 2021-2023 is Van Tongeren benoemd tot Denker des Vaderlands.

    Marc van Dijk (1979) is journalist, kinderboekenschrijver en kunstenaar. Hij schrijft over filosofie voor Trouw en Filosofie Magazine.

  • Intimiteit & onthechting Nieuw

    Artistiek-filosofische verkenning van afstand en nabijheid, het terra incognita tussen het zelf en de ander.

    Leef je voor jezelf of voor de ander? Waar ligt de grens tussen overgave en ongebondenheid? Zowel de oosterse als de westerse filosofie thematiseert deze spanning tussen intimiteit en onthechting. Beide denktradities raden ons doorgaans aan om minder op onszelf te letten, want zo kunnen wij ons werkelijk met de wereld verbinden. Het gevaar van dergelijke intimiteit is echter zelfverlies. Al te grote onthechting kan dan weer leiden tot isolatie. Zo moeten we steeds de balans vinden tussen verbinding met de ander en verheerlijking van 'het dikke ik'.

    Intimiteit en onthechting toont dit evenwicht via vier toonaangevende en radicale (levens)kunstenaars uit de twintigste eeuw: dichter Paul Celan, componist Claude Vivier, schrijfster Clarice Lispector en beeldend kunstenaar Alberto Giacometti. Zij belichamen vier mogelijke levenswegen of moderne deugden: herbronning, compassie, vrijgevigheid en succesvol falen. Een levenskunst tussen 'ik' en 'ander'.

    Michel Dijkstra (1982) is docent en publicist op het gebied van oosterse filosofie en westerse mystiek. In 2019 verscheen In alle dingen heb ik rust gezocht. De weg naar eenheid van Meister Eckhart en zenmeester Dogen. Eerder publiceerde hij onder meer Zenboeddhisme (2010), Inleiding taoïstische filosofie (redactie, 2015) en Basisboek oosterse filosofie (2016).

    'Mystieke en poëtische teksten over de verbinding tussen mens en wereld laten vaak alleen het tot uiterste verfijning gerijpte eindstadium van de zoektocht naar de balans tussen zelfverlies en zelfbevestiging zien. Dat wij niet aan dit ideaalbeeld kunnen voldoen, hoeft volgens mij niet te leiden tot defaitisme. Met dit soort utopische vergezichten in je achterhoofd kun je zelf, bij wijze van spreken elke dag opnieuw, een levenskunst tussen intimiteit en onthechting vormgeven. Hierbij kunnen voorbeelden uit de wereld van de kunst behulpzaam zijn. In de levens en werken van sommige kunstenaars zijn de ideeën over een volmaakte balans tussen zelfverlies en zelfbevestiging aanwezig. Mislukking, verstarring, dwaling en allerlei vormen van obstructie worden door deze artistieke figuren niet toegedekt, maar zijn onlosmakelijk verbonden met hun levenskunstige wegen.

  • Machiavelli´s lef

    Tinneke Beeckman

    • Boom
    • 9 November 2020

    Waarom zou je Machiavelli (1469-1527) lezen - de term 'machiavellisme' staat toch voor manipulatie, bedrog en machtshonger? Dat dacht Tinneke Beeckman ook. Maar dankzij Spinoza ontdekte ze een andere Machiavelli: een geniale politieke denker uit de renaissance en passionele liefhebber van vrijheid. Machiavelli is bij uitstek een denker voor een wereld in crisis. En zijn denken getuigt van een aanstekelijk lef om ideeën te lanceren én om te handelen.

    Beeckman bespreekt Machiavelli's originele inzichten: politiek draait om conflict, noodzaak en tegenslag brengen het beste in jezelf naar boven en politieke deugdzaamheid verschilt van de klassieke moraal. Machiavelli hield leiders en burgers een spiegel voor: wat betekenen macht, gezag en burgerschap? En wanneer leef je echt in vrijheid? Beeckman bespreekt deze vragen en inzichten nauwgezet en betrekt ze op de actualiteit.

    In dit uitdagende boek voert Beeckman de lezer niet alleen naar het hart van Machiavelli's denken, ze laat ook zien dat Machiavelli's werken een rijke schatkamer zijn vol wijze, scherpe en helder geformuleerde inzichten die van groot belang zijn voor burgers van nu.

  • Metafysica

    Gert-Jan van der Heiden

    • Boom
    • 27 Januari 2021

    `Er was een tijd dat de metafysica de koningin der wetenschappen werd genoemd.'
    Immanuel Kant

    Als koningin is de metafysica de eerste en de hoogste der wetenschappen. Maar wat staat er eigenlijk op het spel in de aloude metafysische vragen over `zijn', `denken' en `waarheid'? En hoe werken de posities die in de loop van de geschiedenis van de metafysica zijn ontwikkeld door in de hedendaagse pogingen de metafysica te transformeren? In gesprek met de klassieke metafysica en de moderne metafysicakritiek laat Gert-Jan van der Heiden zien hoe een hedendaags perspectief op de verhouding van zijn, denken en waarheid eruit zou kunnen zien. In dit hedendaagse perspectief laat de werkelijkheid zich niet langer kennen als een redelijke orde, maar als contingent. Het `zijn' wordt niet gekenmerkt door een eeuwige structuur, maar eerder door `anders-kunnen-zijn'. Om de basale ontvankelijkheid van het denken van deze contingente werkelijkheid mee aan te duiden, introduceert Van der Heiden de termen `ervaren' en `getuigen'.

    Dit boek toont de rijkdom en de veelkleurigheid van de geschiedenis van de metafysica en maakt de lezer enthousiast voor de vragen waarvoor een hedendaagse metafysica zich geplaatst ziet.

    Gert-Jan van der Heiden (1976) is gepromoveerd wiskundige (Rijksuniversiteit Groningen, 2003) en filosoof (Radboud Universiteit, 2008). Sinds 2013 is hij hoogleraar Metafysica aan de Radboud Universiteit. In het Nederlands publiceerde hij eerder Het uitschot en de geest. Paulus onder filosofen (2018) en De stem van de doden. Hermeneutiek als spreken namens de ander (2012).

  • Meteosofie

    René ten Bos

    • Boom
    • 11 Mei 2021

    Het weer is op het eerste gezicht zo'n banaal onderwerp, dat het zich niet lijkt te lenen voor filosofische reflectie. Toch zetten filosofen ons al eeuwenlang aan tot een wijze omgang met het weer. Immers, het weer kon gunstig zijn, maar ook catastrofaal. Het bracht honger voort of juist overvloed, armoe of welvaart, politieke onrust of stabiliteit. Het weer confronteerde mensen daardoor met onvoorspelbaarheid en onzekerheid. Vandaag de dag is dat nog steeds het geval, al geldt die onzekerheid nu eerder het klimaat dan het weerbericht.

    In Meteosofie onderzoekt René ten Bos het filosofische denken over de meteoros - alles wat zich tussen hemel en aarde afspeelt. Hij presenteert de meteosofie als een belangrijk maar veelal vergeten onderdeel van de filosofiegeschiedenis. Gelet op de klimaatcrisis en de toename van extreme weersverschijnselen is het de hoogste tijd deze geschiedenis aan de vergetelheid te ontrukken. Zij confronteert ons met beklemmende vragen over de grenzen van ons technische en wetenschappelijke vernuft. Vroegen de oude Grieken zich af of mensen zich mochten verdiepen in een domein dat tot de goden leek te behoren, de moderne mens worstelt met de vraag of hij zelf als een god mag ingrijpen in het klimaat.

    'Over de pies van Zeus en de waarheid van wolken - een opwindende denktocht waarin het regent van ideeën en zinnelijke weerberichten. Lees u paraat voor het grillige klimaat.' - Adriaan van Dis

    'Hoe vertellen wij het grootste verhaal ter wereld? Lees dit boek van René ten Bos, een eyeopener!' - Margot Ribberink

    René ten Bos is hoogleraar filosofie aan de Faculteit der Managementwetenschappen van de Radboud Universiteit en dean van de Radboud Honours Academy. Hij schrijft columns voor onder meer Het Financieele Dagblad en Filosofie Magazine en is auteur van veel filosofische boeken. Hij schreef onder meer Water. Een geofilosofische geschiedenis (2014), Bureaucratie is een inktvis (2015, winnaar Socratesbeker 2016), Dwalen in het antropoceen (2017) en Extinctie (2019). Van 2017 tot 2019 was Ten Bos Denker des Vaderlands.

  • Langs de afgrond

    Arnold Heumakers

    • Boom
    • 29 Oktober 2020

    Filosofie is een erkenning van de afgronden waartussen het pad zich kronkelt dat de gewone mensen volgen met de gemoedsrust van slaapwandelaars.
    - Georges Sorel, 1908

    Als Europeanen leven wij in een fundamenteel verdeelde cultuur. De scheidslijn tussen een verlichte en een romantische traditie loopt dwars door ons heen - cultureel en ideologisch zijn we niet uit één stuk. Toch is het nog altijd gebruikelijk de moderne Europese cultuur exclusief te verbinden met het gedachtegoed van de Verlichting. Ten onrechte, want de Romantiek hoort er net zo goed bij, evenals ideologische hybriden als fascisme en nationaalsocialisme, samengesteld uit verlichte en romantische elementen. Dezer dagen hebben kapitalisme, neoliberalisme en liberale democratie veel van hun vanzelfsprekendheid verloren. De toekomst is onzeker. Waarom wordt dan niet het hele culturele erfgoed onderzocht op verhelderende ideeën en inzichten?

    In Langs de afgrond bespreekt Arnold Heumakers op even heldere als indringende wijze een aantal foute denkers van rechtse, al dan niet fascistische signatuur. Niet om fascisme of nationaalsocialisme te rehabiliteren, maar om te zien wat zij ons - voorbij goed en fout - nog te zeggen zouden kunnen hebben. Franse denkers als Maurice Barrès, Maurice Blanchot en Georges Sorel, Duitse revolutionair-conservatieven als Oswald Spengler, Ernst Jünger en Carl Schmitt. Speciale aandacht is er voor de kunst, in het bijzonder de literatuur - lang niet altijd een 'linkse hobby', zoals men kan vaststellen bij onder meer Erich Wichman, Ernst von Salomon, Jean Raspail en Michel Houellebecq. Het boek sluit af met een gedreven pleidooi voor 'methodisch pessimisme', dat in plaats van uitzichtloosheid een lucide ontnuchtering voorstaat: zowel ten opzichte van de foute ideologieën van het verleden als ten opzichte van de nu dominante ideologische overtuigingen.

  • Simone de Beauvoir is terug van weggeweest. In De tweede sekse (1949) legde ze de zo vanzelfsprekend heersende masculiniteit van de westerse cultuur bloot. Het vuistdikke boek werd vooral door vrouwen gelezen en daarna gebruikt om mannen mee om de oren te slaan. Wordt het niet eens tijd dat ook mannen deze twintigste-eeuwse klassieker gaan lezen? De systematische achterstelling van vrouwen is immers een probleem van de hele westerse samenleving, en niet alleen van vrouwen.

    Wie is er bang voor Simone de Beauvoir? biedt een verfrissende, actuele kijk op Simone de Beauvoir, vanuit een mannelijk perspectief. Ruud Welten gaat in op vaak onverwachte en nog onontgonnen aandachtsgebieden in het denken van De Beauvoir. Naast feminisme en existentialisme komen ook psychoanalyse en literatuur aan bod, en naast de achterstelling van vrouwen ook religiositeit, liefde en seksualiteit. In het concluderende hoofdstuk wordt de vraag gesteld waarom, ondanks vrouwenquota en diversiteitsbeleid, de ongelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen tot op de dag van vandaag blijft voortbestaan.

  • Het welgetemperde gemoed

    Jos Kessels

    • Boom
    • 15 November 2019

    In Het welgetemperde gemoed geeft Jos Kessels een aanzet tot denken over jezelf in de traditie van de Bekentenissen van Augustinus en Rousseau, met de muziek van Bach als uitgangspunt.

    Universele thema's

    Kun je Das Wohltemperierte Klavier van Bach zien als een verzameling essays, zoals die van Montaigne? Als woordeloze bespiegelingen over de tempering van het gemoed? Die gedachte vormt het uitgangspunt van dit boek. Aan de hand van Bachs preludes en fuga's reflecteert Jos Kessels op zijn eigen leven. Hij herkent de kleuren en wendingen, harmonieën en disharmonieën terug in zijn persoonlijke zoektocht. Daarbij raakt hij aan universele thema's, zoals de beperkingen van het menselijk denken en de verschillende lagen in de ervaring.

    Klassieke filosofie en muziek

    Kessels laat zien hoe de klassieke filosofie hem heeft gevormd tot wie hij is geworden: een denker die een doener is. Hij beschrijft hoe hij de ideeënleer in praktijk leerde brengen, ernaar streefde als het ware zelf muziek te worden, het eigen gemoed en dat van anderen te temperen, zoals Bach het klavier laat klinken. Dat ideaal is echter nooit volledig te realiseren: muziek kan slechts een spiegel zijn.

    Met Het welgetemperde gemoed schreef Jos Kessels een boek dat de lezer over de eigen stemmingen doet nadenken. Daarmee krijgt dit ogenschijnlijk particuliere project een universele zeggingskracht.

    'Een geweldige hommage aan de grote componist.' - Trouw

    'Een intrigerend boek met een bijna religieus slot.' **** - de Volkskrant

    Jos Kessels (1948) studeerde rechten en filosofie. Hij werkte als musicus, journalist en docent, en voerde tientallen jaren socratische gesprekken in organisaties. Bij Boom publiceerde hij elf boeken, waaronder Socrates, maak muziek! (2017), Geluk en wijsheid voor beginners (2017, 7e druk) en Vrije ruimte (2013, 5e druk).

  • Het menselijke kwaad

    Klaas Rozemond

    • Boom
    • 3 Maart 2020

    Aan de hand van de strafzaak tegen Eichmann onderzoekt filosoof en jurist Klaas Rozemond of de klassieke opvatting over het menselijke kwaad moet worden herzien.

    Het morele bewustzijn van de dader is het klassieke kenmerk van het menselijke kwaad. Daarvan is sprake wanneer een mens welbewust schade aan anderen toebrengt, terwijl hij weet dat zijn gedragingen immoreel en misdadig zijn. In haar boek Eichmann in Jeruzalem stelt Hannah Arendt dat de oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann niet voldeed aan deze klassieke opvatting. Volgens Arendt miste Eichmann het vermogen om na te denken en te oordelen over zijn eigen misdaden. Hij was zich er niet van bewust dat hij door de deportaties van de Joden naar de vernietigingskampen te organiseren betrokken was bij een enorm kwaad.



    In zijn boeiende boek bespreekt Klaas Rozemond onder meer Arendts opvatting over de banaliteit van het kwaad, Eichmanns verdediging, en het vonnis van de rechtbank in Jeruzalem. Daarnaast analyseert hij het geweten van nazi's en andere Duitsers tijdens de Holocaust, het gehoorzaamheidsexperiment van Milgram, het kwaad van Kaïn uit de Bijbel en van Callicles uit de Gorgias van Plato, het idee van het radicale kwaad volgens Arendt en Kant, het kwaad van Auschwitz en Westerbork, en de opvattingen van hedendaagse filosofen over het kwaad. Zijn conclusie is dat de klassieke opvatting inderdaad moet worden herzien. Niet het morele bewustzijn van de dader, maar het oordeel van de rechter en de toeschouwers is bepalend voor de vraag of de dader een vorm van kwaad heeft begaan.

    Over de auteur
    Klaas Rozemond is filosoof en jurist. Hij is auteur van het succesvolle Filosofie voor de zwijnen.

  • De coronastorm

    René ten Bos

    • Boom
    • 12 Juni 2020

    De storm die door het coronavirus in lichamen wordt veroorzaakt, lijkt op de storm die de epidemie in de samenleving veroorzaakt. Voormalig denker des vaderlands René ten Bos (60) stelt zich in dit boek op als een stormjager die verklaringen probeert te geven voor wat er in het lichaam van COVID-patiënten en in de samenleving als geheel gebeurt.

    De stormen worden tot bedaren gebracht door de vele aspecten van de crisis onder te brengen in de alfabetische structuur van een filosofisch woordenboek. Dat biedt rust en een verraderlijk soort houvast. Dit boek gaat onder meer over angst, preventie, noodtoestanden, mondkapjes en wattenstaafjes. De angst voor een fascisme zonder fascisten druipt van iedere pagina.

    Tegenover die angst staat echter ook humor. Galgenhumor misschien, maar wie in virale tijden niet durft te lachen, mist kansen op hoop, op intimiteit en troost. Ten Bos schreef een boek voor iedereen die moe wordt van mensen die in talkshows of op persconferenties zeggen dat we moeten stoppen met filosoferen. Juist nu dient de filosoof zich aan als de onmisbare parasiet die viraal wil denken.

    "Ik heb het opgezet als een dictionnaire. In 1764 publiceerde Voltaire een woordenboek waarin hij filosofische kennis op een beknopte manier toegankelijk wilde maken." Iets soortgelijks ambieert hij met dit corona-woordenboek. "Van 'Angst' tot 'Zonose', alle thema's komen aan bod. Ik zie het als een aanzet die wetenschappers, filosofen en leken verder kunnen uitbouwen." - René ten Bos in NRC Handelsblad

    René ten Bos is hoogleraar filosofe aan de Faculteit der Managementwetenschappen van de Radboud Universiteit en dean van de Radboud Honours Academy. Tevens is hij columnist voor onder meer Het Financieele Dagblad en Filosofie Magazine. Hij is daarnaast auteur van onder meer Dwalen in het antropoceen (2017) en Extinctie (2019).

  • De kunst om gelukkig te zijn
    Arthur Schopenhauer

    'De meest zekere manier om niet heel ongelukkig te worden is niet te verlangen heel gelukkig te worden, dus door in je aanspraken op genot, bezit, aanzien, eer enzovoort, bescheiden te zijn. Want juist het verwoede streven naar geluk trekt het meeste ongeluk aan. Deze raad is daarom verstandig en wijs, omdat groot ongeluk in een klein hoekje zit; heel gelukkig zijn daarentegen is niet zo nu en dan moeilijk, maar totaal onmogelijk.'

    Aldus begint een van de 50 leefregels die de grote filosoof van het pessimisme in zijn notitieboeken opschreef. De Italiaanse filosoof en Schopenhauergeleerde Franco Volpi dolf deze door Schopenhauer onder de kop Eudaimonologie (Leer van een gelukkig leven) neergeschreven parels op uit zijn postuum gepubliceerde aantekeningen.


    Met de van hem bekende luciditeit en rigueur concludeert Schopenhauer dat geluk niets meer dan een eufemisme is, aangezien 'gelukkig leven' alleen zo min mogelijk ongelukkig leven kan betekenen.

    Eerder verscheen van Arthur Schopenhauer in de Sapientia-reeks De kunst van het gelijk krijgen.
    Verder is recent De kunst zich aanzien te verschaffen van hem verschenen.

    Uitgeverij SUN
    Deze uitgave is verschenen onder het imprint SUN. Uitgeverij SUN maakt sinds 2002 deel uit van Uitgeverij Boom.

  • Foucault

    Machiel Karskens

    Michel Foucault (1926-1984) behoort tot de grootste Franse denkers van de twintigste eeuw. Zijn werk over de waanzin, de gevangenis en `de zorg voor het zelf spreken nog altijd zeer tot de verbeelding. Steeds weer onderzocht Foucault de werking van waarheids- en machtspraktijken en de mogelijkheid deze het hoofd te bieden. Machiel Karskens leidt de lezer langs Foucaults belangrijkste ideeën. Hij bespreekt zijn leermeesters en gaat in op de erfenis van deze veel te vroeg overleden grootheid.

    Over de auteur(s):
    Machiel Karskens is emeritus hoogleraar sociale en politieke wijsbegeerte aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Ter ere van zijn afscheid verscheen bij Uitgeverij Parrèsia Dwarse interventies (2011).

  • Rousseau heeft met Du contrat social ou principes du droit politique (1762) het debat over de grondslagen van politiek en recht tot in onze dagen scherp gesteld.

    Herziene, geactualiseerde druk, in een nieuwe uitvoering

    Boom klassiek
    Van Descartes tot Wittgenstein: vijftien titels uit de moderne filosofie waar men niet omheen kan, geselecteerd uit de succesvolle reeks Boom klassiek. In drie sets van vijf wordt met deze cruciale teksten een representatief beeld gegeven van de geschiedenis van het denken in de laatste vier eeuwen.

  • De wet als kunstwerk

    Willem Witteveen

    • Boom
    • 14 Januari 2016

    De wet als kunstwerk biedt een fascinerend perspectief op de wet en het rechtssysteem. Beginnend bij de ogenschijnlijk simpele vraag `Wat is de wet?' neemt Willem Witteveen de lezer mee op een avontuurlijke reis door de rechtsfilosofie. Hierbij komt een een keur aan filosofische auteurs voorbij, van Plato tot Kafka en van Montesquieu tot Fuller.

    De centrale stelling in De wet als kunstwerk is dat de wet niet alleen een instrument is voor goed bestuur, maar dat we haar eerder moeten beschouwen als kunstwerk. Wettenmakers gaan eerder te werk als tastende montagekunstenaars dan als rationele magistraten. Bij het opstellen van de wet bouwen ze voort op eerdere rechtstradities, brengen onderwijl wijzigingen aan, laten zaken weg of voegen ze toe, om daarnaast steeds te blijven geloven in de onpartijdige autoriteit die van ons rechtssysteem uitgaat.

    Willem Witteveen (1952-2014) was hoogleraar Encyclopedie van de rechtswetenschap aan de Universiteit van Tilburg. Hij was lid van de Eerste Kamer voor de PvdA. Op 17 juli 2014 kwam hij op tragische wijze om tijdens de vliegtuigramp van vlucht MH17. De wet als kunstwerk is zijn magnum opus dat hij vlak daarvoor voltooide.

    De wet als kunstwerk was geselecteerd voor de longlist van de Socratesbeker 2015 voor het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboekvan 2014.

  • De opkomst van het Oosten is een onorthodox boek over de geopolitieke verschuiving naar het oosten, bedoeld voor iedereen die de verhoudingen in onze hedendaagse, snel veranderende wereld wil begrijpen.

    Overal om ons heen zien we een wereld in transitie: van de eurocrisis en de terugkeer van een machtig Rusland tot de onrust in het Midden-Oosten en de economische opkomst van China. Volgens Haroon Sheikh zijn het tekenen van het einde van het Atlantische tijdperk. Eeuwenlang lag het zwaartepunt van de wereld bij de westerse landen die de Atlantische Oceaan domineerden. Op dit moment verschuift de macht naar het Oosten.

    In Duitsland, Oost-Europa, Rusland, Turkije, Iran en China onderzoekt Sheikh de economische en geopolitieke veranderingen die op de Euraziatische vlakte plaatsvinden. Oude tradities, rijken en handelsnetwerken als de Zijderoute worden in dit gebied nieuw leven ingeblazen. De opkomst van het Oosten is een studie naar de contouren van de nieuwe wereldorde, bedoeld voor iedereen die de verhoudingen in onze hedendaagse, snel veranderende wereld wil begrijpen.

    'Als denken meer wil zijn dan een bevlieging of koppigheid, dan zal de denker zich moeten verheffen tot een medium. Van Haroon Sheikh - opgegroeid te midden van verschillende culturele en filosofische stromingen - kunnen we zeggen dat hij zo'n medium is.' - Peter Sloterdijk

  • De wilde tuin van de verbeelding

    Kris Pint

    • Boom
    • 18 Februari 2017

    Dé gids om op een andere manier naar jezelf te kijken - weg van de neoliberale stereotypen - en zo een goed en voor jou waarachtig leven te leiden.

    'De geheime tuin bevindt zich binnen de ruimte van onze hedendaagse maatschappij met zijn schrale monoculturen van steeds maar weer dezelfde gewassen. Het gaat erom hier bepaalde cultuurpraktijken als tegengif tegen de dominante cultuur te ontdekken en te cultiveren. Het is een praktijk die te vergelijken is met guerrilla gardening, waarbij mensen in publieke ruimtes stiekem bepaalde bloemen of struiken planten, om zo de lelijkheid en de monotonie te bestrijden die vele plekken zo deprimerend maken.'

    De moderne mens is continu bezig zichzelf te verbeteren en nog beter in de markt te zetten. In De wilde tuin van de verbeelding laat Kris Pint zien hoe wij aan deze instrumentalisering van onszelf kunnen ontsnappen. In het werk van kunstenaars en denkers vindt hij elementen van een levenskunst voor iedereen die zichzelf en anderen niet langer wil begrijpen in termen van concurrentie en consumptie.

    Je moet jezelf niet beschouwen als een ondernemende tuinier die zich voortdurend wil bewijzen, maar als een wilde tuin, met allerlei nog onvermoede, waardevolle plaatsen. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor de verbeelding, als een vorm van verzet, een verkenning van andere mogelijke levenswijzen.

  • 'Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen het westerse en het oosterse denken? De westerse hang naar vrijheid met zijn nadruk op kritisch denken en autonoom handelen versterkt het ego. In het oosterse verlangen om bevrijd te worden van de begeerte als oorzaak van het lijden wordt het ego juist vernietigd. Is er sprake van een onoverbrugbare kloof tussen deze culturen? Staan ze haaks op elkaar? Of verraadt deze suggestie impliciet ons "oriëntalisme": onze even romantische als koloniale kijk op oosterse culturen?' - Henk Oosterling in Waar geen wil is, is een weg

    In Japanse vechtsporten leer je door intensieve training 'met je lichaam' denken. Voorbij het ik: waar geen wil is, is een weg. Dit uitgangspunt van de Japanse krijgskunsten werkt door in de Japanse filosofie en cultuur.

    Als filosoof, Japan-kenner en voormalig Nederlands kendo-kampioen raakte Oosterling gefascineerd door het Japanse denken en doen. Hij zette het af tegen de westerse traditie, wat resulteerde in een fascinerende interculturele verkenning waarin niet alleen grote verschillen, maar ook opvallende overeenkomsten tussen boeddhistisch en westers denken naar voren komen.

  • Dwalen in het antropoceen

    René ten Bos

    • Boom
    • 10 Februari 2017

    Een van de 'hotste' academische onderwerpen verklaard voor een breed publiek door Nederlands origineelste denker.

    Het antropoceen is de in de wetenschap steeds courantere naam van het tijdperk waarin de mens als eerste soort invloed uitoefent op het klimaat, op de oceanen en op de aarde zelf. 'Antropoceen' is over het algemeen een alarmerend of apocalyptisch concept. De invloed van de mens op de aarde lijkt immers verre van positief. René ten Bos constateert in Dwalen in het Antropoceen een grootschalige verdwazing in onze samenleving ten aanzien van een belangrijke kwestie als klimaatverandering. Een term als 'Antropoceen' lijkt ons meer grip te geven op de problematiek, maar dat is volgens Ten Bos slechts schijn. Het alarmisme en het apocalyptische denken die tot uitdrukking komen in dit begrip helpen niet om meer richting te vinden. Ten Bos meent dat wij moeten leren ons open te stellen voor andere navigeertechnieken. Zijn nieuwe boek leert ons te dwalen in de vreemde zone tussen mens en natuur.

    René ten Bos is de winnaar van de Socratesbeker 2016.

  • Computers en het internet omringen ons overal en hun invloed op ons leven zal de komende decennia alleen maar toenemen. Wat betekent dit voor de manier waarop we kennis verwerven en voor de vormgeving van ons onderwijs?

    Volgens de critici moeten we ons herbezinnen op het onderwijs om de leerlingen van nu adequaat voor te bereiden op de eenentwintigste eeuw. Daarbij zou het ontwikkelen van digitale vaardigheden onmisbaar zijn. Maar wat brengt de digitale revolutie nu daadwerkelijk teweeg in ons leven en denken?

    Ad Verbrugge en Jelle van Baardewijk (Centrum Èthos van de Vrije Universtiteit) vroegen wetenschappers, vrijdenkers en docenten zich te buigen over de zin en onzin van de digitalisering van ons onderwijs. Dit boek biedt een fris tegengeluid tegen de utopische verwachtingen waarmee de digitale revolutie van het onderwijs nogal eens gepaard gaat.

    Aan deze bundel werkten verscheidene publicisten mee, onder wie: Theodore Dalrymple, Aleid Truijens, Sebastien Valkenberg, Diederik Boomsma, Johannes Visser en Hans Schnitzler.

  • In dit spraakmakende boek formuleert Paul Frissen een fundamentele kritiek op het verlangen naar transparantie. Het geheim van de laatste staat is bedoeld voor iedereen die voorbij het transparantiedenken wil reflecteren op wat de staat nodig heeft om onze vrijheid te beschermen.

    De vrijheid van de burger berust op zijn fundamentele recht op geheimen. Van de staat verwacht de burger transparantie. Om de vrijheid van de burger te beschermen heeft echter ook de staat geheimen nodig. Over deze politiek-filosofische paradox gaat Het geheim van de laatste staat. Paul Frissen formuleert een cultuurkritische beschouwing van het verlangen naar transparantie dat teruggaat tot de klassieke oudheid en in de moderniteit zijn hoogtepunt vindt. In scherpe analyses laat hij zien hoe afschuwwekkend de totale transparantie is.

    Voor een 'kleine antropologie van het staatsgeheim' heeft de auteur gesprekken gevoerd met (voormalige) medewerkers van geheime diensten en andere betrokkenen uit het domein van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Geheimen en geheimhouding blijken onmisbaar voor de burger én voor de staat. Als de macht van de staat wordt bedreigd door duistere krachten in het verborgene is ook de vrijheid van de burger in gevaar. De staat moet zich kunnen wapenen tegen bedreiging van rechtstaat en democratie.

    'Paul Frissen laat overtuigend zien dat in de verhouding tussen overheid en burger een precaire balans vereist is tussen geheimhouding en transparantie, om een optimaal gevoel van veiligheid bij burgers te creëren. Zijn boek nodigt uit tot nadenken over de vraag waar de grenzen liggen voor de eisen van transparantie aan de zijde van zowel de staat als zijn onderdanen.' - Bob de Graaff, hoogleraar inlichtingen en veiligheid aan de Nederlandse Defensie Academie en de Universiteit Utrecht

    Fragment uit Het geheim van de laatste staat:
    'De spion is cultuurhistorisch een ambigu personage: soms een functionaris die een schimmig metier uitoefent gebaseerd op verraad, soms een laatste - of misschien beter: eerste - bastion tegen ondermijning van de democratische rechtsorde, soms een held uit de film noir. De regenjas symboliseert zowel dat heldendom als zijn tragiek: buiten de film mag hij nooit in de openbaarheid treden, hoe heldhaftig de operatie ook is. De cultuur van geheimhouding is voor een geheime dienst functioneel, maar kan altijd ontaarden in een cultus van geheimzinnigheid.
    Daarin zien we een opmerkelijke overeenkomst met de zucht naar transparantie. Deze kan net zo pervers en gevaarlijk zijn als een ongebreidelde snuffeldrang - 'stofzuigen' - van geheime diensten. Het verlangen naar transparantie heeft eveneens totalitaire kanten.

  • Het volk in de grot

    René teN Bos

    • Boom
    • 6 April 2018

    Denker des Vaderlands René ten Bos ontwikkelt op eigenzinnige wijze een nieuwe visie op de tegenstelling tussen volk en elite.

    In Plato's beroemde allegorie van de grot wordt het volk door de ontwikkelde mens aangespoord om de grot te verlaten en naar buiten te treden om zichzelf te verlichten. Ten Bos denkt echter dat het volk er helemaal geen behoefte aan heeft om de grot te verlaten, en stelt dat het klassieke ideaal van de paideia (het ontwikkelen van de mensen die we nu 'het volk' noemen) altijd al hopeloos is geweest. Want de elite kan wel vinden dat het volk uit de grot moet komen om zijn geest te ontwikkelen, maar het is de vraag of het aanbod van de verlichte geest wel aantrekkelijk genoeg is. Is het niet te abstract of te intellectualistisch? Willen we begrijpen wat het volk is en wat het wil, dan hebben we volgens Ten Bos een radicale speleologie nodig. We moeten ons verdiepen in de grotbewoners, wat niet wil zeggen dat we moeten worden zoals zij. De analyse in Het volk in de grot leidt naar een duiding van de kloof tussen wetenschap en maatschappij. Uiteindelijk gaat het Ten Bos om de vraag in hoeverre wetenschap bevrijdend kan zijn.

  • Het verwijt van politieke correctheid is alomtegenwoordig in het publieke debat, maar wat betekent het eigenlijk precies? Waar komt het vandaan, en wat zijn de gevaren?

    De islam, immigratie, slavernijverleden, Zwarte Piet: over vele gevoelige onderwerpen kunnen mensen politiek correct zijn. Het begrip politieke correctheid verschijnt in typerende discussies tussen de 'bestuurlijke kaste' en de 'verontwaardigde burger'.

    Dat het verwijt van politieke correctheid zo sterk de toon zet in het publieke debat, maakt het lastiger om te achterhalen wat de term nu precies betekent. Iedereen heeft er wel een idee bij, maar waar het voor de een een gebrek aan ruggengraat is, is het voor de ander een fatsoensnorm.

    Volgens Gerben Bakker en Gert Jan Geling is het noodzakelijk om het argument en de aard van politieke correctheid beter te begrijpen. Waar komt het vandaan, en wat zegt de uitgebreide aanwezigheid van politieke correctheid over onze eigen tijd? De betekenis wordt gestuurd door de waan van de dag, maar als we het verschijnsel beter en in een breder perspectief doorgronden, kunnen we bepalen of politieke correctheid werkelijk een risico is voor het vrije denken.

    Het voorwoord bij Over politieke correctheid is geschreven door Boris van der Ham, acteur, publicist en voorzitter van het Humanistisch Verbond. Het nawoord is van de hand van filosoof, rechtsgeleerde en publicist Paul Cliteur.

    "Een welkome en originele studie over wat je wel en niet mag zeggen en vinden in het openbaar. Een onmisbaar overzicht van de discussie in Nederland in deze eeuw. Met verklaringen en bespreking van de Amerikaanse invloeden." - Henri Beunders, Hoogleraar Ontwikkelingen in de Publieke Opinie, Erasmus Universiteit Rotterdam

    "Gerben Bakker en Gert Jan Geling tonen overtuigend aan hoezeer het politiek correcte denken schadelijk is voor de open samenleving." - Dirk Verhofstadt, Professor Media en Ethiek, Universiteit Gent

  • Staat en taboe

    Paul Frissen

    • Boom
    • 14 December 2018

    Welke rol speelt de staat als het gaat om de beschikking over leven en dood?

    In dit spraakmakende boek werpt succesauteur Paul Frissen nieuw licht op het actuele debat over 'voltooid leven'.

    Geweldsmonopolie
    Van oudsher heeft de staat het monopolie op het geweld en mag hij dus beschikken over leven en dood van zijn burgers. De staat kan mensen de oorlog in sturen, mag geweld gebruiken tegen burgers en kon in vroeger tijden zelfs de doodstraf opleggen. Naderhand kwam er de zogeheten 'biopolitiek': de zorg voor publieke gezondheid en het voortbestaan van de soort - steeds het exclusieve domein van de staat.

    Euthanasiewetgeving
    In Nederland is met de euthanasiewetgeving een deel van het monopolie overgedragen aan de dokter. In het huidige debat over het voltooide leven willen velen deze macht nog verder verleggen, namelijk naar de zelf beschikkende burger, die daarbij professionele hulp mag eisen.

    Hoe autonoom?
    Maar als de staat de plicht heeft om alle burgers te beschermen zodat zij hun leven zo autonoom mogelijk kunnen leven, betekent dit ook dat de staat grenzen moet stellen. In het licht van het geweldsmonopolie heeft het debat over het voltooide leven om deze redenen niet alleen een ethische, maar ook een politieke dimensie: hoe autonoom mag de burger over zijn of haar eigen leven beschikken? Of: wie mag doden?

    Taboes
    Frissen laat in Staat en taboe zien welke rol taboes, verboden en grenzen spelen in de gespannen verhouding tussen staat en burger. Net als in zijn eerdere werk combineert Frissen onderzoek naar de praktijk met filosofische reflectie.

empty