• De luisteraar Nieuw

    Yves Knockaert geeft een antwoord op de vragen die de muziekliefhebber zich het meeste stelt. Mag Bach op piano? Waarom speelt iemand een stuk sneller dan een ander? Wat doet een dirigent eigenlijk en kan het ook zonder? Waar haalt een componist zijn inspiratie? Kun je nog origineel zijn? Wat is abstracte muziek? Andere topics die in dit boek aan bod komen zijn onder meer religie en kosmos, getal en wiskunde, en taal en emotie. Aan de hand van het luisteren zelf verklaart Yves Knockaert ook muzikale begrippen zoals eenstemmigheid en meerstemmigheid, modaliteit en tonaliteit, en harmonie en polyfonie.

    Dit is geen theorieboek en ook geen didactisch leerboek. Het is een leesboek over de wereld van musici, componisten, uitvoerders en vooral luisteraars. Elk onderwerp krijgt een hoofdstuk dat afzonderlijk gelezen kan worden. De luisteraar is geschreven voor wie klassieke muziek wil leren kennen en voor wie graag klassiek hoort en nog meer te weten wil komen. Ook een ervaren luisteraar kan hiermee zijn horizon verruimen.

    YVES KNOCKAERT was onderzoeker en docent muziekgeschiedenis, muziekfilosofie en nieuwe muziek aan LUCA School of Arts, Campus Leuven (Lemmensinstituut). Hij publiceerde biografieën over Mozart en Schubert, werkte mee aan boeken en tijdschriften, en aan Radio 3 (nu Klara).

  • Het Koninklijk Concertgebouworkest geldt als een van de beste orkesten ter wereld. Maar de concertganger heeft geen idee welke gevechten, discussies en complexe operaties achter de schermen nodig zijn om het artistieke niveau te handhaven. Bestuur, financiën, programmering en publieksbereik zijn sleutelfactoren die permanent om voorrang strijden.

    Toezichthouders, directieleden, dirigenten, musici, subsidiegevers, sponsors en schenkers: afgezien van volle zalen en lovende kritieken, willen ze zelden allemaal hetzelfde. Artistieke en zakelijke belangen in evenwicht houden is een permanent gevecht. Uit alle hoeken en gaten moet geld komen. Dirigenten en solisten zijn duur, goede instrumenten kostbaar, nieuwe muziek is onrendabel. Livestreams en videomagazines concurreren met de magie van het echte concert.

    Theo Berkhout was tussen 1965 en 2006 als orkestbode, bibliothecaris en orkestinspecteur het geweten van het orkest. Hij liep vijfentwintig jaar mee met Bernard Haitink, zestien jaar met Riccardo Chailly en twee jaar met Mariss Jansons. Berkhout bemoeide zich met alles: van de juiste partij op de juiste muziekstandaard tot het repetitieschema van dirigenten en van het proefspel tot internationale tournees. Zijn herinneringen aan omwentelingen en vernieuwingsdriften, aan intriges en ruzies verrijken Bert Koopmans analyse en tonen een indringend beeld van een negentiende-eeuwse instelling die haar weg zoekt in de eenentwintigste eeuw. Na lezing horen wij de muziek in de geweldige klankkast die Het Concertgebouw is met andere oren.

  • Anton Kersjes (1923-2004) was een icoon van het Nederlandse muziekleven in de tweede helft van de twintigste eeuw. Met televisieconcerten en laagdrempelige optredens in het Amsterdamse Concertgebouw bracht de dirigent hele volksstammen in aanraking met klassieke muziek. Kersjes stond in 1953 aan de wieg van het Kunstmaandorkest, een klein gezelschap dat onder zijn leiding uitgroeide tot een volwaardig Amsterdams Philharmonisch Orkest. Zijn erfenis leeft letterlijk voort in Het Kersjes Fonds, dat prijzen en beurzen geeft aan getalenteerde jonge kamermuziekensembles, violisten en dirigenten. Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van dit ondersteuningsfonds schreef Thiemo Wind een biografisch portret van de dirigent, gevolgd door een twaalftal interviews met laureaten.

    Thiemo Wind is musicoloog, musicus en muziekjournalist. Hij was twintig jaar muziekredacteur van dagblad De Telegraaf. Aan de Universiteit Utrecht promoveerde hij op een monografie over Jacob van Eyck en het Nederlandse solorepertoire voor blokfluit in de Gouden Eeuw. Thans is hij onder meer hoofdredacteur van het Tijdschrift Oude Muziek.

    Op de vraag waar Anton Kersjes zichzelf klasseert in de rijen der dirigenten, antwoordt hij prompt: 'Dat weet ik precies. Ik vind mezelf de plaatselijke dirigent van Amsterdam. Niks meer en niks minder. Ik voel me daar als een vis in het water. Ik vind het verrukkelijk om Aken eens op de knieën te krijgen. Ik heb momenten gehad in Moskou en Leningrad waar ik ovaties heb gehad. Ik ben zeven keer teruggeroepen in Boedapest. Dat zal ik nooit vergeten. En dan kom ik verrukt terug. Want hier is mijn plaats. Ik ben erg weg van Haitink en Von Karajan, dat is een magiër. Edo de Waart en Hans Vonk, echt uitschieters. Jalousie de métier ken ik helemaal niet. Ik ben lekker bezig. Ik ben in Amsterdam bezig.'

  • Als muziek (...spreekt...)

    Marc Erkens

    • Lannoo
    • 22 Oktober 2019

    In de enorme schat aan muziek die onze mensensoort rijk is, zit een kleine, kostbare collectie van klassieke werken die ons zeggen wie we werkelijk zijn ... of alsnog zouden kunnen worden. Het is muziek die ons kan toespreken met woorden die diep in ons doordringen. Muziek die een hand op onze schouder legt. Mocht u ze nog niet kennen, geen nood. Ze wacht erop om ontdekt te worden.

  • In De Goldbergvariaties koppelt Philip Kennicott het beheersen van een muziekstuk aan het kennen van een mens. Als zijn moeder op haar sterfbed ligt, luistert Kennicott obsessief naar de muziek van Johann Sebastian Bach. In het uur van haar dood lijkt dit de enige muziek die niet triviaal is, muziek bovendien die hem helpt de nabijheid van de dood te ondergaan en zich ermee te verzoenen. Na haar overlijden zoekt Kennicott troost in Bachs Goldbergvariaties, een van de meest fascinerende en veeleisende muziekstukken ooit geschreven. Terwijl hij zijn best doet de Goldbergvariaties te spelen, leert hij zichzelf beter kennen en zijn moeilijke, gecompliceerde jeugd onder ogen te zien.
    Hij weet de schoonheid van de melodieën, de harmonieën van Bachs klaviermeesterwerk over te brengen, maar ook de vaak frustrerende uitdagingen van dit muziekstuk. Tijdens het verkennen van Bachs compositie roept Kennicott twee vragen op die steeds meer met elkaar verbonden worden, als een contrapuntische passage uit een van de variaties zelf: wat betekent het om een muziekstuk te kennen? Wat betekent het om een ander mens te kennen?

  • Briljante notities van een luisteraar
    Muziek is eeuwig wordt wel gezegd, maar daarom is zij nog niet onveranderlijk. Tijdens zijn Huizingalezing zette Elmer Schnberger uiteen hoe onze omgang met muziek veranderd is de laatste honderd jaar. Er is weliswaar overal muziek, maar in het culturele debat van vandaag speelt ze geen enkele rol meer. We horen de muziek nog wel, maar we lijken er niet meer naar te luisteren.
    In Het gebroken oor is de Huizingalezing opgenomen, samen met een zeer ruime selectie uit de beschouwingen die Schnberger voor Vrij Nederland schreef. In dit dagboek van een luisteraar' doet hij verslag van wat hij op muzikaal gebied meemaakte, en verwerkt hij zijn ervaringen tot prikkelende essays over de moderne muziek- en luisterpraktijk. Uit Schnbergers notities blijkt altijd dat hij muziek niet alleen hoort, maar er ook naar luistert en er als geen ander over kan schrijven.

  • Opera is de meest alomvattende artistieke ervaring die we als mens kennen. Gerard Mortier deelt in Dramaturgie van een passie zijn liefde voor opera. In dit meeslepende boek wekt Mortier zijn persoonlijke hoogtepunten uit de operageschiedenis tot leven. Opera mag zich niet beperken tot herhalingen van Verdi of Mozart, maar moet aansluiten bij een hedendaagse muzikale gevoeligheid.

    Dankzij die vernieuwingsdrang heeft Mortier de afgelopen decennia nieuwe impulsen gegeven aan opera. Grote operahuizen heeft hij hervormd vanuit de stellige overtuiging dat we ons open moeten stellen voor hedendaagse muziek.

    Dramaturgie van een passie is een even lyrisch als doordacht pleidooi voor een levende kunst, voor creativiteit en voor nieuwsgierigheid. Die haast spirituele openheid van geest kenmerkt Gerard Mortier en bepaalt zijn visie op opera, die wonderlijke kunst die ons confronteert met de grote vragen van ons leven.

  • Paul Witteman is journalist, televisiepresentator en columnist. Maar hij is ook een bevlogen liefhebber van klassieke muziek. Afkomstig uit de muzikale familie Andriessen is hij al vroeg thuisgeraakt in de wondere wereld der klanken. Het jongenskoor in de kerk, de pianoles in de puberteit en een blauwe maandag op het conservatorium, maakten de hartstocht wakker.
    Al jaren schreef en schrijft Witteman onder andere in het Volkskrant Magazine over zijn passie. In Hoor en wederhoor geeft hij een strikt persoonlijke keuze van het beste dat er in zijn oren aan klassieke CD's te krijgen is. Hij zoekt en bespreekt composities die de lezer verleiden meer van de componist te beluisteren. Niet het bekende meesterwerk maar het kleine juweel dat vaak mooier is dan een greep uit het ijzeren repertoire. Goed gedocumenteerd en met een opgave van alle verkrijgbare CD's is dit een betrouwbare en enthousiasmerende gids.

  • Emanuel Overbeeke


    Ruhe sanfte, sanfte Ruh!
    Passiemuziek, een veelkleurig palet door de eeuwen heen

    Bij Pasen denk je meteen aan Bachs Matthäus- en Johannes-Passion. Er bestaan echter veel meer composities voor de tijd rond Pasen. Dit boek geeft een overzicht van die vele andere werken. Wanneer zijn ze ontstaan, welke functie hadden deze stukken binnen en buiten de liturgie en hoe gingen componisten om met teksten? Ook Bachs meesterwerken ontbreken niet in dit boek.
    De tekst van het lijdensverhaal heeft vele elementen in zich en de muziek heeft talrijke vormen aangenomen, als Passie en Stabat Mater, in vocale en instrumentale vorm, in meer hoge en meer lage kunst. Gespeeld in wisselende omstandigheden en vanuit verschillende wensen.

    /> Emanuel Overbeeke (1958) studeerde muziekwetenschap in Utrecht en New York. Hij promoveerde over Nederlandse muziek bij Nederlandse symfonieorkesten, werkte als docent en schreef meerdere boeken over muziek. De schrijver en publicist is ook een veelgevraagd spreker.

  • Messiah

    Jonathan Keates

    Jonathan Keates vertelt in `Messiah' de geschiedenis van de compositie en het voortleven ervan na Händels dood. Keates beschouwt de `Messiah' in verhouding tot de andere werken van de componist en kijkt naar het oratorium zelf en het religieuze aspect ervan ten tijde van de Verlichting. Dit gezaghebbende boek is verplichte kost voor alle liefhebbers van klassieke muziek.

    In de nazomer van 1741 componeerde Georg Friedrich Händel in slechts vierentwintig dagen een oratorium vol aria's en melodieuze refreinen, met teksten uit de `King James Bible'. De première in Dublin van dit vernieuwende werk was een succes, maar de eerste concerten in Londen werden koeltjes ontvangen.
    Tegenwoordig geldt de `Messiah' als een absoluut meesterwerk van de barokmuziek. Het is een van de meest uitgevoerde en opgenomen stukken, met een rijke uitvoeringstraditie rond Kerstmis in de gehele westerse wereld.

    Jonathan Keates is een prijswinnend biograaf en schrijver van reisverhalen en romans. Eerder schreef hij de biografieën `Handel' en `Purcell'. Hij schrijft regelmatig voor `The Observer' en `The Times Literary Supplement'.

  • Word je zenuwachtig als je vrienden naar een concert willen, omdat je Beethoven en Bach niet uit elkaar kunt houden? Heb je altijd al belangstelling gehad voor klassieke muziek, maar weet je niet wat het verschil is tussen een viool en een altviool? 'Klassieke muziek voor Dummies' helpt je van begin af aan alles uit klassieke muziek te halen, of je nu
    concerten wil bijwonen, mooie cd's met klassieke muziek wil kopen of er gewoon serieus over wil kunnen praten.

    David Pogue studeerde muziek aan Yale University en was dirigent op Broadway. Scott Speck is faculteitsdocent
    dirigeren van de American Symphony Orchestra League.

empty