Spectrum

  • 75 jaar na de bevrijding blikt Ad van Liempt terug op het jaar 1945
    'Goed gedocumenteerd ... leesbaar en samenhangend overzichtswerk.' – Nederlands Dagblad
    1945 was het jaar van de bevrijding, van de feestelijke intocht van de geallieerde troepen, van de tomeloze vreugde in Hollands straten – en toch geen jubeljaar. Daarvoor was er te veel om over te treuren. De duizenden doden in het westen, als gevolg van de hongersnood. De meedogenloze represailles van de bezetter, die talloze gezinnen in rouw dompelden. En vooral het vergeefs wachten op al diegenen die niet terugkwamen. In mei drong langzamerhand het besef door dat uit de Joodse gemeenschap 102.000 onschuldige mensen in de vernietigingskampen waren vermoord. Om hun ras.
    Het was een bevrijding waar een zwarte wolk boven hing. En die zich afspeelde in een sfeer van chaos. Er vielen een paar honderd doden bij schietpartijen tijdens het gezagsvacuüm in de meidagen. En op straat werden NSB'ers naar kampen gesleept en zogeheten moffenmeiden openbaar vernederd en kaalgeknipt. Het duurde lang voor Nederland weer op een ordelijke samenleving begon te lijken. Er was nauwelijks transport, de verwoestingen waren gigantisch en van economisch herstel was nog geen glimp waar te nemen. En daar diende zich al het volgende probleem aan. In Nederlands- Indië riepen nationalisten een onafhankelijke republiek uit en ontvlamde in de steden een gewelddadige revolutie.
    Bevrijding, jazeker, maar in het jaar waarin Nederland zijn vrijheid terugkreeg, groeide de problemen de inwoners boven het hoofd.
    'Indringend ... 1945 is, als steeds, informatief en vlot leesbaar.' – Reformatorisch Dagblad

  • Deel 1 uit de serie Leven in Bezet Nederland
    'Een nieuw standaardwerk over de bezetting.' – NRC Handelsblad
    In vroege ochtend van 10 mei 1940 trekken Duitse militaire eenheden Nederland binnen. Op hetzelfde moment worden in het westen van het land doelen door de Luftwaffe aangevallen. De Duitse inval in Nederland is begonnen. Vijf dagen later, na het bombardement van Rotterdam, geeft het Nederlandse leger zich gewonnen. Nederland is bezet gebied. De regering en de koninklijke familie zijn naar Engeland gevlucht. De negen miljoen inwoners van ons land wonen nu in een bezet land. Hoe reageerde de bevolking op de nieuwe omstandigheden?
    1940 - Verwarring en aanpassing gaat over de Duitse bezetting van Nederland en het dagelijks leven in het eerste oorlogsjaar: de mobilisatie, de Duitse inval en het verloop van de strijd, de capitulatie en de komst van de Duitse troepen. Wat was het effect op de bevolking van de oorlogsdreiging, de Duitse aanwezigheid en de maatregelen van de bezetter? 
    1940 - Verwarring en aanpassing is het eerste deel van de zesdelige serie Leven in bezet Nederland. Deze serie wordt gemaakt in samenwerking met het NIOD, Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. Vanaf 2015, vijfenzeventig jaar nadat Nederland werd bezet, zal er jaarlijks een deel verschijnen dat de gebeurtenissen van één oorlogsjaar beschrijft, in woord en beeld.
    De unieke foto’s en affiches uit BeeldbankWO2, ondergebracht bij het NIOD, geven een indringend beeld van de gebeurtenissen in het eerste oorlogsjaar.

  • Geselecteerd door NRC Handelsblad als 'beste boek zomer 2016'.
    In het tweede deel van de zesdelige serie over het dagelijks leven in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt nuchter en zakelijk aangetoond hoe in 1941 de illusie van een ‘correcte’ bezetting voorgoed was verdwenen en hoe ook de NSB agressiever werd.
    Na de Februaristaking laat de Duitse bezetter zijn masker vallen. Nederland moet 'nazificeren'. De Nederlanders ondervinden in hun werk, vrije tijd en op straat steeds meer hoe het is om onder een dictatuur te leven. Duizenden verenigingen en stichtingen worden gedwongen opgeheven. Het dagelijks leven wordt schraal, veel producten worden gerantsoeneerd, zoals aardappelen, chocola en sigaretten. Bovendien volgen de anti-Joodse maatregelen elkaar in dit jaar in snel tempo op. Joden worden in de loop van 1941 op alle fronten buiten de samenleving gesloten. Maatschappelijk isolement als eerste stap richting deportatie.
    Robin te Slaa (1969) is historicus en publicist. Hij schreef voor diverse kranten, tijdschriften en boeken bijdragen over geschiedenis. Te Slaa publiceerde samen met Edwin Klijn in 2009 de studie De NSB. Ontstaan en opkomst van de Nationaal-Socialistische Beweging, 1931-1935. Het boek kreeg lovende recensies en werd genomineerd voor de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs. In 2012 verscheen zijn boek Is Wilders een fascist?, dat eveneens goed ontvangen werd.
    'Ogenschijnlijk kleine anekdotes gebruikt Te Slaa om grote gebeurtenissen te illustreren.' **** NRC Handelsblad 
    'Een absolute aanrader deze studie.' – Historisch Nieuwsblad
    'Historicus Robin te Slaa corrigeert het beeld van de wegkijkende Nederlanders.' – de Volkskrant
    '1941. Het masker valt vervalt niet in het oude schema van goed versus fout. Het laat wel zien dat goede Nederlanders niet zo grijs waren als wel wordt beweerd, en dat de foute Nederlanders soms nog fouter waren dan gedacht ... kritisch en verhelderend.' – Nederlands Dagblad

  • Deel 3 in de serie Leven in Bezet Nederland
    In januari 1942 wordt Nederlands-Indië bezet door Japan. Het is een nieuwe teleurstelling en schok voor de Nederlandse bevolking. In diezelfde maand worden op de Wannsee-conferentie concrete plannen uitgewerkt om de Europese Joden massaal te vermoorden en in juli beginnen de eerste massadeportaties. Ook verhardt de economische exploitatie van het bezette Nederland, de arbeidsinzet raakt ieder gezin. 
    1942 - Oorlog op alle fronten is het derde deel van een zesdelige serie over Nederland in de Tweede Wereldoorlog en de gevolgen daarvan voor het dagelijks leven. De serie wordt gerealiseerd in samenwerking met het NIOD, Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.
    Erik Schumacher (1983) is journalist en historicus. Hij schreef voor diverse kranten en tijdschriften. In 2016 verscheen zijn boek Mau en Gerty - Een Joodse liefdesgeschiedenis tussen volksverhuizingen en wereldoorlogen.

  • Deel 4 in de serie Leven in Bezet Nederland
    1943 is het jaar van de ommekeer. Door de Duitse nederlagen in Rusland en Noord-Afrika en het geleidelijk terugdringen van de Japanners in de Grote Oceaan wordt duidelijk dat nazi-Duitsland de oorlog niet gaat winnen. In januari eisen de geallieerden de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland, dat hierop reageert met het uitroepen van de ‘totale oorlog’ en het inschakelen van telkens meer arbeidskrachten en hulpbronnen voor de oorlogsindustrie. Ook bezet Nederland krijgt hiermee te maken in de vorm van grootschalige tewerkstelling in Duitsland.
    De groeiende problemen voor de bezetter geven een enorme impuls aan het verzet. Ondergrondse organisaties gaan zich nog intensiever bezighouden met spionage, sabotage, de illegale pers en het vervalsen van officiële papieren. Hoewel de hulp aan onderduikers steeds systematischer wordt aangepakt, komt dit voor het overgrote deel van de met deportatie bedreigde Joden te laat.
    In de Nederlandse huiskamers tracht men het dagelijks leven zo goed en zo kwaad als het gaat aan de verslechterende omstandigheden en oplopende dreiging aan te passen.
    1943 Onderdrukking en verzet is het vierde deel van een zesdelige serie over Nederland in de Tweede Wereldoorlog en de gevolgen daarvan voor het dagelijks leven. De serie wordt gerealiseerd in samenwerking met het NIOD, Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. Vanaf 2015, 75 jaar nadat Nederland werd bezet, verschijnt er jaarlijks een boek dat de gebeurtenissen van één oorlogsjaar nauwkeurig beschrijft. Eerder verschenen: 1940 Verwarring en aanpassing, 1941 Het masker valt en 1942 Oorlog op alle fronten.
    Historicus en journalist Elias van der Plicht (Leiden, 1983) werkt en werkte voor onder andere de NOS, Elsevier Weekblad, Trouw, Het Financieele Dagblad, het Anne Frank Huis, Nationaal Monument Kamp Vught, het Nationaal Archief en het CBG|Centrum voor familiegeschiedenis. Samen met andere historici schreef hij de boeken Jodenjacht en De jacht op het verzet. In 2016 verscheen zijn boek Achterlaten en opnieuw beginnen. Vluchtelingen in Nederland, toen en nu.

  • 1944, een jaar van valse hoop
    Op 6 juni 1944 komt eindelijk de dag waar bezet Nederland al jaren verlangend naar uitkijkt: in Normandië landen de geallieerden op het strand. De bevolking gaat ervan uit dat de langverwachte bevrijding voor de deur staat, maar dat valt bitter tegen. 1944 wordt een jaar van verstoorde verwachtingen. Als op 4 september Antwerpen wordt bevrijd en de Britse radio het fake news meldt dat Breda in geallieerde handen is, kent de vreugde geen grenzen. Op dinsdag 5 september, Dolle Dinsdag, gaat heel Nederland met vlag en wimpel de straat op in afwachting van de bevrijders. Maar er komt niemand, de Nederlandse grens was nog niet eens bereikt. Kort daarop begint Operatie Market Garden, die bedoeld was als een snelle doorstoot naar Duitsland. De geallieerde opmars loopt echter vast in een trage strijd die in delen van Zuid-Nederland een spoor van verwoesting trekt.
    Aan het einde van het jaar is Zuid-Nederland bevrijd, maar die vrijheid blijkt chaotischer en moeilijker dan verwacht. Boven de rivieren is het verzet actiever dan ooit met aanslagen en stakingen. Terwijl NSB'ers op de vlucht slaan, schuwt de ezetter geen middel meer om de binnenlandse onrust de kop in te drukken. Wanneer een strenge winter aanbreekt, is duidelijk dat bezet Nederland nog een loodzware tijd wacht.
    Jan van Oudheusden was tot zijn pensionering in 2014 provinciaal historicus van Noord-Brabant. Hij leverde bijdragen aan de seriewerken Documentaire Tweede Wereldoorlog (1990-91) en De Tweede Wereldoorlog met eigen ogen (1995-96). Samen met anderen schreef hij Tussen vrijheid en vrede. Het bevrijde Zuiden september ’44 – mei ’45 (1994). Ook werkte hij mee aan Het jaren 40 boek (2008). In 2014 publiceerde hij het beeldverslag Noord-Brabant ’40-’45.
    Erik Schumacher (1983) is journalist en historicus. Hij schreef voor diverse kranten en tijdschriften. In 2016 verscheen zijn boek Mau en Gerty - Een Joodse liefdesgeschiedenis tussen volksverhuizingen en wereldoorlogen. In 2017 schreef hij het derde boek in de serie Leven in bezet Nederland: 1942, oorlog op alle fronten.

  • Alle zes delen van Leven in bezet Nederland
    In 2020 herdenken en vieren we de bevrijding van Nederland 75 jaar geleden. In samenwerking met het NIOD verschijnt de reeks Leven in bezet Nederland 1940-1945 als een complete verzameling, samengebracht in één voortreffelijke bundel. Elk oorlogsjaar wordt uitvoerig besproken en in beeld gebracht met unieke foto’s en affiches uit de rijke collectie van het NIOD. Een onmisbare verzameling over Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog.
    Deze gebundelde editie bevat:

    1940 Verwarring en aanpassing (Wichert ten Have)
    1941 Het masker valt (Robin te Slaa)
    1942 Oorlog op alle fronten (Erik Schumacher)
    1943 Onderdrukking en verzet (Elias van der Plicht)
    1944 Verstoorde verwachtingen (Jan van Oudheusden & Erik Schumacher)
    1945 De afrekening (Ad van Liempt)

empty