Balans

  • Sinds Raynor en haar man Moth hun huis kwijtraakten en alleen met een rugzak en een tentje de bijna duizend kilometer aflegden van het South West Coast Path, en ze maanden lang leefden aan de wilde en winderige kustlijn van Engeland, voelen de kliffen, de lucht en de rotsachtige bodem aan als hun thuis. Moth had een terminale diagnose, maar tegen elke medische verwachting in lijkt hij in de natuur te zijn opgeleefd. Zo ontdekken Raynor en Moth op de ruige strook tussen land en zee dat alles mogelijk is.

    Als ze uiteindelijk terugkomen in de bewoonde wereld, blijkt een dak boven je hoofd nog geen thuis. De terugkeer naar een normaal bestaan blijft moeilijk - totdat een ongelooflijk gebaar van iemand die hun verhaal heeft gelezen alles anders maakt. De kans nieuw leven te blazen in een prachtige, oude boerderij diep in de heuvels van Cornwall en het door landbouw verarmde land stukje bij beetje terug te geven aan de natuur, wordt hun redding. Het wordt het nieuwe pad dat zij volgen.

    De wilde stilte is een verhaal van hoop, en van een levenslange liefde die sterker is dan al het andere. Het is een even helder als fijnzinnig verhaal over de instinctieve verbinding tussen onze ziel en de natuur, en hoe belangrijk die is voor ons allemaal.

    Raynor Winn (1963) debuteerde overwel digend met Het zoutpad, dat uitgroeide tot een internationale bestseller. Zij woont en werkt in Cornwall.

  • De slag om Europa

    Rob de Wijk

    • Balans
    • 2 April 2021

    Ooit deelde Europa de lakens uit in de wereld, maar op dit moment wordt het continent van alle kanten belaagd, ook van binnenuit.

    De Chinese president Xi Jinping ziet het continent als een wingewest. Hij is al jaren bezig invloed op de Westelijke Balkan te kopen en probeert de Europese Unie uit elkaar te spelen. Rusland voelt zich bedreigd en president Poetin voert geheime operaties uit om de NAVO te ontwrichten. President Trump maakte het de Russen en Chinezen intussen gemakkelijk door zich van zijn trouwste bondgenoten af te keren en zelf ook de aanval op Europa te openen. Premier Johnson dacht buiten de Europese Unie beter af te zijn en de Hongaarse en Poolse leiders ondermijnen de democratische rechtsstaat. Allemaal menen ze dat een sterke Europese Unie hun ambities in de weg staat.

    Politieke leiders worstelen met een antwoord. De coronacrisis heeft de uitdaging nog verder vergroot. Kunnen we deze slag om Europa winnen? Kan Biden de schade die Trump aanrichtte repareren? Wordt Nederland vermalen tussen Duitsland en Frankrijk? Blijft de EU een speler in de wereld of wordt het continent de speeltuin van de wereldmachten?

    De dreiging is groot, maar in het fascinerende en verrassend optimistische De slag om Europa laat een van de grootste geopolitieke denkers van deze tijd zien hoe velen hun tanden op Europa stuk bijten.

  • Tunnel 29

    Helena Merriman

    • Balans
    • 3 Augustus 2021

    Een uiterst actuele ode aan de veerkracht en verbeeldingskracht van mensen die uit elkaar worden gedreven, in een tijd dat er letterlijk en figuurlijk steeds meer muren verrijzen tussen bevolkingsgroepen.

    In 1961 werd de Berlijnse Muur gebouwd. Precies een jaar later besluit de Oost-Duitse vluchteling Joachim Rudolph, samen met een groep studenten, er een tunnel onderdoor te graven - niet Oost-Berlijn uit, maar er juist ín. Hun plan: zo veel mogelijk landgenoten helpen om de communistische heilstaat te ontvluchten. Maar wat ze niet weten, is dat ze zijn geïnfiltreerd door de Oost-Duitse geheime dienst, de Stasi.

    In dit adembenemende boek reconstrueert Helena Merriman, op basis van honderden uren gesprekken met getuigen en uitgebreid onderzoek in de archieven van de Stasi, op weergaloze wijze de levensgevaarlijke hulpactie. Ze achterhaalt niet alleen de identiteit van de infiltrant, maar reconstrueert ook het bizarre verhaal van een Amerikaanse filmploeg, die meeging de tunnel in, maar van president Kennedy aanvankelijk geen toestemming kreeg de documentaire uit te zenden. Het resultaat is niet alleen een razend spannend spionage- en ontsnappingsverhaal, maar ook een dramatische liefdesgeschiedenis.

    Tunnel 29 is gebaseerd op de prijswinnende BBC-podcast.

  • De verdeelde Nederlanden Nieuw

    Van Zwarte Piet tot corona, van immigratie tot het onderwijs, van boeren en stikstof tot de huizenmarkt: Nederland polariseert. Ons land lijkt uiteen te zijn gevallen in ver van elkaar verwijderde kampen, die elkaar vanuit hun eigen socialemediabubbels bestoken met verbale handgranaten. Waar is het land van tolerantie en compromissen gebleven? Hoe komen we ooit weer bij elkaar?

    Sjoerd Beugelsdijk doet al jaren onderzoek naar de dieperliggende oorzaken van de toenemende polarisering. In dit boek laat hij op heldere wijze zien dat wij in een 'perfecte storm' zijn terechtgekomen: globalisering en individualisering hebben tot sterk uiteenlopende visies op identiteit geleid.

    Maar de zoektocht naar wie 'wij' zijn leidt alleen maar tot méér polarisatie. Zo wil de een nationale symbolen en tradities beschermen, terwijl de ander die juist in twijfel trekt. Het resultaat: opkomend extreemrechts, 'cancel culture' en een schijnbaar verdwijnend midden.

    Is het gespleten Amerika ons voorland? Volgens Beugelsdijk hoeft het zover niet te komen. In dit fascinerende en uiterst toegankelijke boek maakt hij op basis van de laatste research en met tal van voorbeelden duidelijk dat de problemen niet vanzelf zullen verdwijnen. Tegelijk laat hij zien hoe de ernstigste gevolgen kunnen worden beperkt en het gesprek weer kan beginnen.

  • Bijna iedere dag wandelt Paul van Vliet langs de zee bij het Noorderstrand van Scheveningen. De meeste verhalen in deze bundel zijn daar ontstaan. Daarbij kon hij niet alleen putten uit het rijke verleden van een indrukwekkende en ruim zestigjarige theatercarrière, maar ook uit de herinneringen en ervaringen van onderweg, zwervend en spelend door Nederland en Vlaanderen. In ontroerende fragmenten beschrijft hij zijn veelbewogen jeugd en de eerste jaren van zijn leven, van het oude Haagse huis van zijn overgrootmoeder, waar hij werd geboren, tot en met zijn studententijd in Leiden.

    Wat bleef er over van al die ontmoetingen, van al die conferences waar hij zijn ziel en zaligheid in legde? Hoe ziet het leven eruit als je het podium hebt verlaten en de ouderdom op het toneel verschijnt? Van Vliet is er de man niet naar om op de dood te gaan zitten wachten. Verre van. Hij ontdekt zijn schrijftafel opnieuw, en vertelt en begint van voren af aan.

    Heimwee naar morgen is een schitterend zelfportret, associatief, authentiek, humoristisch en met een ondertoon van melancholie. Een fijnzinnig boek van een cabaretier die schrijver is geworden.

  • De verliefde president

    Willem Meiners

    • Balans
    • 19 Augustus 2021

    Honderd jaar geleden stond Amerika er niet goed voor. Er heerste massale werkloosheid, de Eerste Wereldoorlog en de Spaanse griep hadden een miljoen Amerikaanse levens geëist en de schatkist was leeg. Tegen deze achtergrond slaagde Warren Harding, hoofdredacteur van een regionale krant, erin president van de Verenigde Staten te worden.

    Harding was ongekend populair, met name bij vrouwen. Met zijn beleid stond hij aan de wieg van de roaring twenties. Bijna iedereen vond weer een baan en een dak boven het hoofd. Men begon kranten te lezen, naar de bioscoop te gaan, kocht radio's en auto's. Toen Harding in 1923 plotseling overleed, stonden er negen miljoen mensen langs het spoor om afscheid van hem te nemen.

    Zes jaar na Hardings dood brak de Grote Depressie uit, gevolgd door de Tweede Wereldoorlog. Iedereen vergat de oud-president, historici overlaadden hem met kritiek. Was hij zijn tijd te ver vooruit met zijn opvatting dat black lives matter? Was het omdat hij verliefd werd op zijn buurvrouw? Of gingen politici en historici in retrospectief op zoek naar een zondebok?

    Op basis van uniek archiefmateriaal, waaronder Hardings onlangs geopenbaarde liefdesbrieven, brengt Willem Meiners de vergeten president weer tot leven, goeddeels in diens eigen woorden. Het resultaat is een uiterst origineel en onderhoudend verhaal over moed, overmoed, overspel, chantage en een man die net te laat kwam en te vroeg verdween.

    Willem Meiners, Amsterdammer van geboorte, woont en werkt sinds 1991 in Amerika. Voor zijn emigratie was hij dagbladjournalist, daarna boekverkoper, helikopterpiloot en eigenaar van een radiostation. Hij bereisde alle vijftig staten en woont met zijn Amerikaanse vrouw Alice in Bangor, Maine. Eerder publiceerde hij De Dutch Touch.

  • Eind negentiende eeuw besluit Popke Bakker, zoon van de kastelein van herberg De Drie Zwaantjes in Langweer, met zijn vrouw Dieuwke en hun negen kinderen - het zouden er vijftien worden - een garen- en-bandwinkel te beginnen in Buitenpost. De zaak P.S. Bakker wordt al gauw een begrip en groeit in de jaren die volgen uit tot een bekend modehuis in het noorden, met filialen in Leeuwarden en Groningen. De streng gereformeerde Bakkers zijn ook bestuurlijk en politiek actief.

    Van de kleinkinderen van Popke en Dieuwke zijn er enkelen homoseksueel, een geaardheid die ze vanuit hun gereformeerde achtergrond proberen niet te tonen. Couturier Sjoerd, zijn broers Albert, Popke en Dirk, en hun neef, uitgever Bert Bakker, spelen een prominente rol in het artistieke milieu van de late jaren dertig in Amsterdam. Na de inval van de Duitsers komen zij in verzet. Uiteindelijk zal Sjoerd, die de politie-uniformen maakte voor de aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister in 1943, met zijn verzetskameraden worden geëxecuteerd. Ook andere Bakkers wacht een dramatisch lot.

    Het is voor het eerst dat hun nazaten zich lieten interviewen over hun voorouders. Toni Boumans kreeg ook toegang tot veel persoonlijke documenten en schreef een onvergetelijk verhaal van een uitzonderlijke familie met een bewonderenswaardig moreel kompas.

    Toni Boumans (1944) werkte jarenlang bij de VARA als radio- en tv-journaliste, onder meer voor Zembla. Samen met twee andere auteurs schreef ze Herinneringen aan Srebrenica. Daarnaast maakte ze bekroonde documentaires over kunstenaar en verzetsman Willem Arondéus en over dirigente Frieda Belinfante, van wie ze ook de biografie Een schitterend vergeten leven schreef die uitgroeide tot een bestseller

  • 'Een nieuw Japans tijdperk' is aangebroken, verklaarde de Japanse premier Shinzo Abe tijdens de slotceremonie van de Olympische Spelen in Rio de Janeiro. En om te onderstrepen dat de tijden in zijn land serieus waren veranderd, had hij zich verkleed als Super Mario, de wereldbekende Nintendo-figuur. Door de pandemie wijzigden de plannen. Nu gaan de Spelen wel door, maar zonder buitenlands publiek dat het nieuwe Japan kan bewonderen.

    Hoe groot is de teleurstelling? En is er werkelijk een zelfbewust en trots Japan opgestaan dat de buitenwereld omarmt? Japankenner Freek Vossenaar ging op onderzoek uit. Van de vrouwelijke sushichefs en de manga helden tot de sumoworstelaars en de huwelijksmakelaars tot de campagne om de Olympische Spelen binnen te halen: hij zag veel obstakels en onzekerheid om de toekomst zorgeloos te kunnen omarmen.

    De gevierde harmonie en de bewonderde tradities, ooit bindende krachten, zetten nu een rem op de ontwikkelingen. Moeizame relaties met de buurlanden, vergrijzing, de omgang met rampen als in Fukushima, de ondergeschikte positie van de vrouw, uitdijende steden in een land dat krimpt - in zijn fascinerende verhaal laat Vossenaar zien dat het Japanse verleden zich niet snel laat verjagen.

  • De internationaal vermaarde psychiater en bestsellerauteur Irvin D.Yalom wijdde zijn werkende leven aan het begeleiden van mensen met angsten en verdriet, maar werd nooit geconfronteerd met de noodzaak zichzelf bij te staan. Totdat zijn vrouw, schrijfster Marilyn Yalom, ongeneeslijk ziek bleek. In dit boek vertellen Marilyn en Irvin hoe ze een grote en onvermijdelijke opgave aangingen: voor haar de taak om goed te sterven, voor hem om zonder haar verder te leven.

    De Yaloms waren in veel opzichten bevoorrechte mensen: ze hadden een liefdevol gezin, een huis in Californië onder een schitterende eikenboom, een grote vriendenkring, een enthousiast wereldwijd lezerspubliek en een lang, harmonieus huwelijk. Maar opeens viel de schaduw van de dood over alles heen. Om en om beschrijven ze hun laatste maanden samen en Irvin zijn eerste maanden alleen. Zo geven ze een zeldzaam inkijkje in het leven na de confrontatie met de dood en na het verlies van een geliefde.

    In dit indringende boek stellen ze universele vragen over intimiteit, liefde en rouw, met de levenswijsheid van twee mensen die diep over alles hebben nagedacht. Het resultaat is een zoektocht naar steun, troost en een zinvol leven.

  • Wie was Spinoza? Wie was deze moedige zeventiende-eeuwse
    figuur, deze geniale filosoof die met zijn geschriften de wereld
    veranderde, maar op zijn 23ste in de ban werd gedaan door de hele
    joodse gemeenschap van Amsterdam, inclusief zijn eigen familie?
    Hoe zag zijn innerlijk leven eruit? En: wat was drie eeuwen later
    precies de fascinatie van de nazi's met Spinoza? Waarom roofden
    ze zijn bibliotheek leeg, maar verbrandden ze zijn boeken niet?
    Deze vragen hielden de psychiater en romancier Irvin D. Yalom
    een half leven bezig. In zijn briljante nieuwe roman, Het raadsel
    Spinoza, maakt hij niet alleen de filosoof tot mens, maar onthult hij
    ook de ware toedracht rond het 'Spinozaprobleem' van de nazi's.
    'Ik koester al heel lang een grote fascinatie voor Spinoza, en wilde al
    jaren over hem schrijven. Maar van wat hem bewoog is maar weinig
    bekend. Hij hield zijn eigen persoon totaal buiten zijn geschriften. Hoe
    schrijf je een boek over iemand die zo'n teruggetrokken leven leidde?
    Jarenlang kon ik geen kant op, omdat ik eenvoudig geen verhaal kon
    vinden, iets waar een roman nu eenmaal niet zonder kan. Totdat daar
    dankzij een bezoek aan Nederland verandering in kwam. Kort na mijn
    bezoek aan het Spinoza-museum in Rijnsburg begon ik te schrijven.'
    - Irvin D. Yalom

  • 'Dit boek laat zien hoe fantastisch onze spieren zijn.' - Pieter van den Hoogenband

    'Een heerlijke reis door ons gespierde lichaam!' - Jim Jansen, New Scientist/Het Parool

    'Een bijzonder vermakelijk en leerzaam boek, dat je veel plezier verschaft en je vanzelf in beweging brengt.' - Erik Scherder

    Spieren. We gebruiken ze de hele dag. Ons hart klopt, we ademen, praten, lachen, eten, bewegen. Zelfs bij gewoon traplopen zijn al tweehonderd spieren aan het werk, en als we slapen nog altijd bijna de helft daarvan. En we moeten ze ook blijven gebruiken, want wie een maand in bed ligt, ziet zijn spiermassa razendsnel afnemen.

    Zonder spieren geen leven. Bijna de helft van ons lichaamsgewicht bestaat eruit, maar wat weten we er eigenlijk van? Wie gezonder wil leven en ouder worden, zal zijn spieren zo goed mogelijk moeten onderhouden. Maar hoe? Wat zijn de zin en onzin van alle aanbevelingen om ze sterk en fit te houden? Wat zijn spierziekten? Hoe trainen topsporters hun spieren en wat kunnen we van hen leren?

    In dit boek behandelen Steven van de Vijver en Martin Brester op aanstekelijke wijze de opmerkelijke veelzijdigheid van ons spierstelsel, gebaseerd op de nieuwste inzichten uit de medische wetenschap. Ze zetten de belangrijkste feiten op een rij en gaan in gesprek met experts, van neuroloog tot seksuoloog, en ervaringsdeskundigen, onder wie olympisch kampioenen Pieter van den Hoogenband en Sven Kramer.

  • 'Dapper, poëtisch, ethisch, lyrisch en zo krachtig dat hij al op jonge leeftijd wordt gehoord en bewonderd.' - Robert MacFarlane
    'Een onmisbaar boek, dat in feite tijdloos is. Het gaat over pijn, over passie, schoonheid en verbinding. Het is heel, heel bijzonder.' - Chris Packham

    In zijn Dagboek van een natuurjongen houdt de vijftienjarige Dara McAnulty bij hoe zijn wereld verandert, van voorjaar naar zomer, van herfst naar winter, thuis, op school, buiten in de natuur en in zijn hoofd. Beeldend, ongepolijst, levendig en prachtig geschreven: in dit bijzondere boek wordt de wereld verkend vanuit het perspectief van een autistische tiener, die bezig is met huiswerk, examens en vriendschappen naast zijn leven als natuurbeschermer en milieuactivist.

    Vol ontzag en verwondering beschrijft Dara de bijzondere ontmoetingen in zijn tuin en in het wild, ontmoetingen met merels, zwanen, rode wouwen, kiekendieven, kikkers, paardenbloemen, leeuweriken, vleermuizen, pinksterbloemen, sneeuwhazen en allerlei andere soorten. Met eenzelfde kracht en warmte schildert hij een liefdevol en ontroerend portret van zijn familie: een hecht gezin dat zijn eigen weg zoekt in de wereld. Een uniek boek van een zeer jong talent, dat nog lang zal blijven nazingen in het hoofd van elke lezer.

    Dara McAnulty (2004) woont met zijn ouders, broer en zusje en hun adoptiewindhond Rosie aan de voet van de Mourne Mountains in Noord-Ierland. Hij werkte mee aan natuurprogramma's op radio en televisie en is ambassadeur van de Britse dierenbeschermingsorganisatie, de iWillcampagne en het Jane Goodall Institute. Zijn werk werd al diverse keren onderscheiden.

  • De Chinese wereldorde komt eraan. In oktober 2017 stippelde president Xi de route uit: als in 2049 de Volksrepubliek zijn honderdste verjaardag viert, moet zijn 'Chinese droom' zijn uitgekomen: China is dan de leider van de wereld.

    In een fascinerend betoog vol persoonlijke ervaringen betoogt Rob de Wijk dat dit gaat lukken. Als China het mondiale machtsspel behendig speelt en koploper wordt van de nieuwe industriële revolutie van Internet of Things, nanotechnologie en Artificial Intelligence, zal het de wereldorde gaan bepalen.

    Geholpen door de financiële crisis van 2008, president Trumps protectionisme, de ontregelende politiek van Poetin, de strijd om de brexit en opkomend nationalisme in Europa wordt de eenentwintigste eeuw de eeuw van China. Daardoor gaat de westerse wereldorde met zijn vrijmarkteconomie, internationaal recht, internationale instituties, democratie, mensenrechten en burgerlijke vrijheden op de schop. Hoe dit tij te keren, wordt het belangrijkste vraagstuk van onze tijd.

    Rob de Wijk is hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden en oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. Hij houdt zich bezig met geopolitiek en internationale veiligheid. Hij publiceerde talloze boeken en artikelen, is een veelgevraagd commentator voor radio en tv, columnist voor Trouw en medepresentator van Boekestijn en De Wijk op BNR-radio.

  • Spinozaland

    Maxime Rovere

    • Balans
    • 9 Februari 2021

    'Spinozaland is méér dan een roman. Bovendien laat het zien dat deze eerste "spinozisten" allesbehalve wereldvreemde metafysici waren.' - Wiep van Bunge, hoogleraar in de geschiedenis van de filosofie

    Vaak wordt gedacht dat de Amsterdamse filosoof Spinoza, nadat hij door de joodse gemeenschap in de ban werd gedaan, in alle eenzaamheid tot zijn radicale en nog altijd zeer invloedrijke ideeën kwam. Maar niets is minder waar. Spinoza had veel vrienden, zowel binnen als buiten Nederland. Zij becommentarieerden zijn werk, en leverden een grote bijdrage aan de ontwikkeling van zijn denkbeelden. Velen van hen maakten deel uit van de kring verlichte geleerden, dichters en staatslieden uit de zeventiende eeuw, zoals Christiaan Huygens, Gottfried Leibniz en de gebroeders De Witt.

    /> Dit baanbrekende boek schetst op erudiete wijze de wereld van Spinoza: mannen en vrouwen die hartstochtelijk op zoek zijn naar vrijheid en naar de waarheid. We maken kennis met onder anderen de gedreven Saul Morteira, opperrabbijn van de joodse gemeenschap, die zijn briljante leerling Spinoza tot zijn grote spijt 'de verkeerde kant' op ziet gaan. Met uitgever Jan Rieuwertsz, die er niet voor terugschrikt de meest opruiende boeken van zijn tijd te publiceren. En met latinist en geleerde Franciscus van den Enden, die wel wordt beschouwd als Spinoza's filosofische leermeester.

    In dit verhaal wordt de wereld van Spinoza op schitterende wijze tot leven gebracht. Met veel kennis van zaken weet Rovere zowel de zeventiende eeuw als de filosofie van Spinoza voor iedereen toegankelijk te maken.

  • Twee bondgenoten, twee stemmen die oproepen in actie te komen om de wereld van onze kinderen leefbaar te houden.

    In dit brievenboek delen Marjan Minnesma en Jan Terlouw hun zorgen over de steeds snellere klimaatverandering, over de bedreigingen van de natuur en de mensheid. Maar het zijn geen doemberichten die ze elkaar sturen.

    Met veel kennis van zaken komen ze met mogelijke en haalbare oplossingen, zoals alternatieven die milieuvervuiling kunnen tegengaan, zoals nieuwe energiebronnen, in elk geval een andere aanpak van de problemen dan tot nu toe.

    Bezorgde brieven is de aanstekelijke, inventieve en uitdagende briefwisseling tussen twee gedreven mensen die het opnemen voor hun kinderen en kleinkinderen en willen laten zien dat een leefbaar klimaat allesbepalend is voor hun toekomst.

  • Ze was een de eerste vrouwelijke dirigenten van Nederland. Ze trad op in het Concertgebouw met een eigen kamerorkest, maar haar carrière werd getorpedeerd door de oorlog. Toen de nazi's binnenvielen, ontbond ze haar orkest en werd ze, hoewel van joodse afkomst, actief in het verzet: ze was een van de drijvende krachten achter de aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister in 1943. Na de oorlog vertrok ze, volkomen ontgoocheld, aan boord van het passagiersschip Queen Mary naar Amerika, om nooit meer in Nederland terug te keren.

    'Ik ben vijftig jaar te vroeg geboren,' zou ze vlak voor haar dood verklaren. Het is een intrigerende zin. Zou de vrouw die in haar jonge jaren door een gezaghebbend muziekrecensent werd getypeerd als 'een dirigente die op weg is om een gewichtige factor in de Nederlandse muziekcultuur te worden', in deze tijd wereldwijde faam hebben verworven?

    Hoe het zij, de prachtige carrière die ze in de Verenigde Staten had, is in Nederland onopgemerkt gebleven. Maar in dit boek wordt Frieda Belinfante (1904-1995), celliste, dirigente, verzetsvrouw en lesbienne avant la lettre, eindelijk uit de schaduw getrokken en in het volle licht geplaatst. En terecht, want een ding staat vast: ze behoort tot de groten van Nederland.

  • Een van de meesterwerken van de twintigste eeuw - een breed opgezet epos over de Russische Tweede Wereldoorlog, naar het voorbeeld van Tolstojs Oorlog en vrede - nu voor het eerst in het Nederlands vertaald.
    Leven & lot, het inmiddels klassiek geworden meesterwerk van Vasili Grossman (1905-1964), is zelfs in de bewogen geschiedenis van de Sovjetcensuur een uitzonderlijk geval. Het boek staat bekend als roman die werd 'gearresteerd', terwijl de auteur ongemoeid werd gelaten.
    In februari 1961, drie maanden nadat Grossman zijn boek had voorgelegd aan de redactie van het tijdschrift Znamja, verschenen er twee agenten van de KGB aan zijn deur met een huiszoekingsbevel. Vadim Kozjevnikov, de tijdschriftredacteur die had toegezegd Leven & lot in afleveringen te publiceren, was zo geschrokken van wat hij onder ogen kreeg dat hij het manuscript, zonder de auteur op de hoogte te stellen, had doorgestuurd naar de veiligheidsdienst.
    Het appartement van de schrijver werd grondig doorzocht en alles wat verband hield met de roman werd in beslag genomen: alle uitgetypte exemplaren, het oorspronkelijke manuscript, de kladversies en de aantekeningen voor het boek. Vervolgens werd Grossman beleefd verzocht de veiligheidsagenten te begeleiden naar de adressen waar zich afschriften bevonden - bij zijn typiste werden behalve haar exemplaar ook het carbonpapier en het typelint dat ze had gebruikt geconfisqueerd - waarna hij weer netjes thuis werd afgezet. De Sovjetstaat had geleerd van de ontluisterende affaire rond Boris Pasternak, wiens Dokter Zjivago triomfen vierde na de publicatie in het buitenland: ze deed er alles aan om Leven & lot op een geruisloze,
    onberispelijke manier te laten verdwijnen.
    In de resterende jaren van zijn leven werd Grossman niet vervolgd, en zelfs niet uit de Schrijversbond gezet, maar vakkundig gemarginaliseerd en doodgezwegen.
    'Ze hebben me gewurgd in mijn eigen portiek,' zei hij zelf, kort voordat hij in 1964 aan maagkanker overleed.
    Het zou nog bijna twintig jaar duren tot een door Grossmans vriend Semjon Lipkin bewaard exemplaar
    van het boek naar Zwitserland werd gesmokkeld, waar de roman in 1980 voor het eerst verscheen.
    Wat maakte dit boek zo gevaarlijk in de ogen van de autoriteiten?
    Het is onbetwist dat Leven & lot tot de vernietigendste anti-Sovjetromans ooit behoort, samen met Michail Boelgakovs De meester en Margarita en Aleksandr Solzjenitsyns Goelagarchipel. Als het boek in 1960 was gepubliceerd, schreef criticus Igor Zolotoesski, 'had het onze ideeën over het tijdperk en de oorlog decennia vooruit geholpen.' De 'Grote Vaderlandse Oorlog' en de slag bij Stalingrad waren de laatste onaantastbare symbolen van het morele gelijk van de communistische Sovjetstaat tegenover het fascistische Duitsland. Het was ondenkbaar dat juist een roman over deze periode de gelijkenis tussen beide totalitaire staten zou demonstreren, en de futiliteit van ieder vooruitgangsgeloof.
    Maar zoals voor alle literatuur geldt: de kracht van het boek schuilt niet zozeer in de boodschap ervan, als wel in de dwingende, hoogsteigen manier waarop die wordt gebracht. Het is niet voor niets dat zelfs Joseph Brodsky, die uiterst kritisch was over het twintigste-eeuwse Russische proza - dat hij tam en conventioneel vond, verlamd door de tragedies van de tijd waarin het werd geschreven - Vasili Grossman noemt als de auteur van één van 'de paar geïsoleerde boeken die in hun hartbrekende eerlijkheid of excentriciteit in de buurt komen van meesterwerken'.
    Leven & lot is een breed opgezet epos over de Russische Tweede Wereldoorlog, naar het voorbeeld van Tolstojs Oorlog en vrede. Er zijn allerlei parallellen tussen beide romans aan te wijzen: zoals bij Tolstoj de Bolkonski's en de Rostovs centraal staan, zo ordent Grossman zijn
    overweldigende hoeveelheid personages en verhalen rond de families Sjaposjnikov en Strum. Waar Tolstoj historische figuren als Napoleon en generaal Koetoezov laat optreden, voert Grossman niet alleen beroemde Russische generaals op, maar ook Eichmann en Stalin zelf. Net als Tolstoj wisselt Grossman episodes aan het front af met scènes uit het burgerleven in Kazan, Moskou en de Kalmukse steppe. En ook bij Grossman vindt de lezer de geschiedfilosofische overpeinzingen waar Tolstoj zich aan overgaf, zij het dat ze hier korter, zwarter en eerder ontgoocheld dan drammerig van toon zijn.
    'Geconfronteerd met de ergste verschrikkingen van de twintigste eeuw, koos Grossman een negentiendeeeuwse positie als waarnemingspost,' schrijft de Engelse criticus John Lanchester.
    Maar weinig mensen hebben die verschrikkingen van zo nabij meegemaakt: Grossmans vrouw werd opgepakt door de geheime politie. Zijn moeder was een van de slachtoffers van de massamoord op de Joden van Oekraïne. Zijn vijftienjarige stiefzoon kwam vlak na zijn rekrutering om bij een ongeluk. En als oorlogscorrespondent was Grossman niet alleen getuige van de meedogenloze gevechten aan het Oostfront, waaronder de slag om Stalingrad, maar was hij bovendien een van de eerste journalisten die de concentratiekampen Majdanek en Treblinka zag - en op onvergetelijke wijze beschreef.
    Wat Leven & lot een uitzonderlijk boek maakt is niet de panoramische reikwijdte ervan, al is die enorm. Het is eerder de levendige scherpte van de vele afzonderlijke verhalen waaruit het boek is opgebouwd, die herinneringen oproepen aan de korte verhalen van Tsjechov. Grossmans blik is die van een hartgrondige scepticus, die in geen enkele ideologie meer gelooft, maar elk van zijn ongelukkige, kleinzielige, hopeloos in het leven verstrikte personages het voordeel van de
    twijfel geeft.
    En zo leeft de lezer mee met Mostovskoj, de bejaarde bolsjewiek van het eerste uur die in Duitse krijgsgevangenschap even hard vasthoudt aan zijn onbuigzame overtuigingen als aan zijn leven; met Ljoedmila, de vitterige echtgenote van hoofdpersoon Viktor Strum, die nadat haar zoon gestorven is haar man, dochter en moeder verwaarloost; en met Nikolaj Krymov, de doorgewinterde partijfunctionaris die de hypocrisie en de terreur van de partij pas begint te doorzien als hij er zelf het slachtoffer van wordt.
    Grossman schrijft meesterlijk over het leven van gewone, bange, onvergetelijke mensen die door de staat en hun tijd - het 'lot' - verleid worden tot allerlei kleine, banale vormen van verraad. De ironie van het lot wilde dat eenzelfde door angst ingegeven daad van verraad zijn meesterwerk bijna voorgoed had doen verdwijnen.

  • Het verstoorde leven, dagboek van Etty Hillesum, was toen het in 1981voor het eerst verscheen, direct een sensatie. De overweldigende aandacht voor wat Hillesum in de jaren 1941 en 1942 schreef, gaf het boek vleugels. Kunstenaars, musici, scenarioschrijvers, en theatermakers lieten zich door haar werk inspireren. Het werd over de hele wereld vertaald en gelezen, en bracht een stroom reacties op gang die voortduurt tot op de dag van vandaag. Waarom? Etty Hillesum wordt herkend als een vrouw die het barbarendom het hoofd bood, zonder zelf in wanhoop en haat ten onder te gaan. Ten onder gaan dééd ze, op 30 november 1943, in Auschwitz. Maar de stem die klinkt uit haar dagboeken, de liefde, haar onverwoestbaar geloof in de menselijke mogelijkheden, haar intens beleden en beleefde vriendschappen, en haar intelligente en sensitieve geest hebben veertig, vijftig, zestig jaar later honderdduizenden lezers bereikt. Het is te danken aan Hillesums literaire begaafdheid dat haar dagboeken en brieven moeiteloos de tijden weten te doorstaan.

  • De wintertuin

    Jan Konst

    De twintigste eeuw was lang en verliep in Duitsland uitgesproken turbulent. Oorlogen, revoluties, crises en dictaturen wisselden elkaar af. Mensen vervielen in diepe armoede, raakten moreel gecorrumpeerd, of kwamen zomaar en zinloos om het leven.
    De Saksische Hilde Grunewald, dochter van een gymnasiumleraar, zag alles: ze werd op een haar na honderd jaar oud. Geboren in de Keizertijd, gevormd door de Eerste Wereldoorlog, de Weimar-republiek, de nazidictatuur, de Tweede Wereldoorlog, het ddr-tijdperk en de val van de Muur in 1989. Zelfs het eerste decennium van het herenigde Duitsland maakte Hilde nog mee.
    Haar lot, en dat van haar ouders, kinderen en kleinkinderen, weerspiegelt de Duitse geschiedenis. Van landarbeiders en dagloners klommen ze op tot fabrieksdirecteur, slotvoogdes en bankmanager. Maar algauw bevonden ze zich als soldaat op de slagvelden, in de vuurzee van het bombardement op Dresden, in een voor de helft geconfisqueerd appartement in het communistische Oost-Duitsland. En uiteindelijk tussen de feestende menigte aan de Brandenburger Tor toen Berlijn opnieuw één stad werd.

    Jan Konst woont en werkt al meer dan twintig jaar in Berlijn. Hij is literatuurwetenschapper en hoogleraar Nederlandse literatuur aan de Freie Universität Berlin. De wintertuin is na Nederlandse en Vlaamse schrijvers over Berlijn en Louis Ferron en het Derde Rijk zijn derde boek over Duitsland.

  • In zijn nieuwste boek, de climax van zijn
    levenswerk, snijdt Irvin D. Yalom de
    kwesties aan van sterfelijkheid en dood. Op
    buitengewoon inspirerende en
    bemoedigende wijze legt hij uit hoe we iets
    wat voor ons allemaal even finaal als
    onvermijdelijk is kunnen leren begrijpen en
    accepteren.

    Yalom laat zien hoe een bewustwordingservaring
    als een droom, een verlies (ontslag,
    scheiding, een gedwongen verhuizing), een
    traumatische ervaring (een natuurramp, een
    ongeluk), de dood van een dierbare, ziekte,
    of gewoon de naderende ouderdom, een
    keerpunt kan zijn op weg naar een zinvoller
    leven. Als mensen er tenminste de inspiratie
    aan ontlenen om hun prioriteiten te
    verleggen, zich minder zorgen te maken
    over onbelangrijke zaken, op te houden met
    dingen doen die ze niet willen doen,
    oprechter te communiceren met degenen
    van wie ze houden, de schoonheid van het
    leven bewuster te ervaren, en bereid te zijn
    meer risico's te nemen voor een
    bevredigender en liefdevoller leven.

    In dit boek behandelt Yalom specifieke
    methoden en technieken om met de meest
    voorkomende vormen van doodsangst om
    te gaan. Hij geeft adviezen over hoe je kunt
    leren in het hier en nu te leven en te beseffen
    dat de invloed die wij allemaal op anderen
    hebben ook na ons eigen leven blijft
    voortbestaan.

    Een even
    diepzinnig als
    inspirerend
    boek over het
    overwinnen van
    de universele
    angst voor de
    dood.

  • Topwielrenner Guillaume Martin werd in 2019 twaalfde in de Tour de France. En hij is filosoof. Die combinatie vinden mensen soms moeilijk te begrijpen. Om af te rekenen met vooroordelen en duidelijk te maken dat er geen enkele reden is om onderscheid te maken tussen het hoofd en de rest van het lichaam, neemt Martin ons in zijn boek mee achter de schermen van de wereld van het topwielrennen - én zet hij ons aan het denken.

    'We moeten doen als een denker en denken als een doener,' zei Bergson al. Hoe zouden Socrates, Aristoteles, Nietzsche en consorten het aanpakken als ze aan de start stonden van de Tour de France? Zou de intelligentie van deze merkwaardige sporters, deze 'wielosofen', voldoende zijn om de zo felbegeerde gele trui te veroveren? Op de fiets, zo wordt al snel duidelijk, verandert ons besef van tijd en ruimte en neemt contemplatie andere wegen dan we gewend zijn. Zo kan het gebeuren dat Heidegger in een greppel terechtkomt, Socrates de kop van het peloton overneemt en Sartre de Franse ploeg coacht. Een ding is duidelijk: fysieke topprestaties hoeven niet in strijd te zijn met intellectuele activiteiten.

    Socrates op de fiets is even speels als onderhoudend, een betoog vol diepzinnige gedachten en een enerverend wielerboek in een.

  • Na de inspannende arbeid aan een boek over
    de beeldhouwer Rodin reist de Duitse dichter
    Rilke in 1903 naar Italië, vanwaar hij met
    vele mensen correspondeert. Onder hen bevindt
    zich een leerling van de militaire academie
    Wiener-Neustadt, Franz Xaver Kappus,
    die Rilke een paar gedichten ter beoordeling
    stuurt. Hieruit ontwikkelt zich een briefwisseling
    die (zonder het aandeel van Kappus)
    in 1929 na Rilkes dood wordt gepubliceerd
    en onder de titel Briefe an einen jungen dichter
    een van de populairste werken van Rilke
    wordt.
    In een tijdspanne van vijf jaar legt Kappus
    hem de meest uiteenlopende problemen
    voor. Uit Rilkes antwoorden is zijn visie op
    een groot aantal aspecten van het leven te
    distilleren. Deze opvattingen van Rilke zullen
    ook nu nog velen aanspreken, bijvoorbeeld
    zijn hoop dat de tegenstellingen tussen man
    en vrouw zullen worden opgeheven.

  • De therapeut

    Irvin D. Yalom

    Na zich jarenlang te hebben verdiept in het innerlijk leven van zijn cliënten, verlegt vooraanstaand psychiater Irvin D. Yalom in zijn roman De therapeut zijn aandacht naar de andere kant van de therapeutische relatie: die van de therapeut zelf. Zoals Seymour, een al wat oudere therapeut die seksuele fatsoensnormen op geheel eigen wijze interpreteert. Of Marshal die, achtervolgd door dwangneuroses, geld een wat ongelukkige rol laat spelen. Of Ernest Lash die bij wijze van experiment echt 'eerlijk' wordt met een patiënt... Zij en andere therapeuten gaan met elkaar en een aantal hoogst eigenzinnige patiënten relaties aan die in deze meeslepende roman tot een onverwachte, bijna thrillerachtige ontknoping komen.

  • De kolonieman

    Angelie Sens

    Begin negentiende eeuw is Napoleon verslagen en het prille Koninkrijk der Nederlanden moet opnieuw zijn plaats in de wereld vinden. Johannes van den Bosch speelt hierin een cruciale rol. In zijn ruim 45-jarige carrière wendt de visionaire militair, bestuurder, econoom en staatsman op doortastende wijze zijn geestelijke veerkracht en talenten aan bij de opbouw van het Nederlandse imperium onder de nieuwe koning Willem I.

    Van den Bosch' in 1818 opgerichte Maatschappij van Weldadigheid heeft bij vele generaties Nederlanders sporen nagelaten die nog altijd doorklinken. Maar hij heeft ook grote daadkracht laten zien in die ándere koloniën: de (bijna-)afschaffing van de slavernij in Suriname en de invoering van het Kultuurstelsel in de Indonesische archipel zijn hier de meest pregnante voorbeelden van. De rode draad in zijn denken en handelen was de economische en sociale verheffing van zowel de armen in Nederland en de boeren in de Javaanse desa's als de slaven op Surinaamse plantages. Daardoor was hij niet onomstreden. Door sommigen beschouwd als utopisch socialist en wegbereider van de moderne verzorgingsstaat, door anderen als een puur pragmatische Macher, ja zelfs een schurk.

    In deze fascinerende biografie schetst Angelie Sens een schitterend beeld van een tijdperk op een kantelpunt naar de moderne samenleving.

    Angelie Sens is cultuur- en pershistoricus. Ze was onder andere directeur van het Persmuseum en onderzoeker aan het IISG. Eerder schreef ze 'Mens-aap, heiden, slaaf'. Nederlandse visies op de wereld rond 1800. Samen met onder anderen Ulbe Bosma publiceerde ze Journalistiek in de tropen.

empty