Balans

  • Sinds Raynor en haar man Moth hun huis kwijtraakten en alleen met een rugzak en een tentje de bijna duizend kilometer aflegden van het South West Coast Path, en ze maanden lang leefden aan de wilde en winderige kustlijn van Engeland, voelen de kliffen, de lucht en de rotsachtige bodem aan als hun thuis. Moth had een terminale diagnose, maar tegen elke medische verwachting in lijkt hij in de natuur te zijn opgeleefd. Zo ontdekken Raynor en Moth op de ruige strook tussen land en zee dat alles mogelijk is.

    Als ze uiteindelijk terugkomen in de bewoonde wereld, blijkt een dak boven je hoofd nog geen thuis. De terugkeer naar een normaal bestaan blijft moeilijk - totdat een ongelooflijk gebaar van iemand die hun verhaal heeft gelezen alles anders maakt. De kans nieuw leven te blazen in een prachtige, oude boerderij diep in de heuvels van Cornwall en het door landbouw verarmde land stukje bij beetje terug te geven aan de natuur, wordt hun redding. Het wordt het nieuwe pad dat zij volgen.

    De wilde stilte is een verhaal van hoop, en van een levenslange liefde die sterker is dan al het andere. Het is een even helder als fijnzinnig verhaal over de instinctieve verbinding tussen onze ziel en de natuur, en hoe belangrijk die is voor ons allemaal.

    Raynor Winn (1963) debuteerde overwel digend met Het zoutpad, dat uitgroeide tot een internationale bestseller. Zij woont en werkt in Cornwall.

  • Bijna iedere dag wandelt Paul van Vliet langs de zee bij het Noorderstrand van Scheveningen. De meeste verhalen in deze bundel zijn daar ontstaan. Daarbij kon hij niet alleen putten uit het rijke verleden van een indrukwekkende en ruim zestigjarige theatercarrière, maar ook uit de herinneringen en ervaringen van onderweg, zwervend en spelend door Nederland en Vlaanderen. In ontroerende fragmenten beschrijft hij zijn veelbewogen jeugd en de eerste jaren van zijn leven, van het oude Haagse huis van zijn overgrootmoeder, waar hij werd geboren, tot en met zijn studententijd in Leiden.

    Wat bleef er over van al die ontmoetingen, van al die conferences waar hij zijn ziel en zaligheid in legde? Hoe ziet het leven eruit als je het podium hebt verlaten en de ouderdom op het toneel verschijnt? Van Vliet is er de man niet naar om op de dood te gaan zitten wachten. Verre van. Hij ontdekt zijn schrijftafel opnieuw, en vertelt en begint van voren af aan.

    Heimwee naar morgen is een schitterend zelfportret, associatief, authentiek, humoristisch en met een ondertoon van melancholie. Een fijnzinnig boek van een cabaretier die schrijver is geworden.

  • De slag om Europa

    Rob de Wijk

    • Balans
    • 2 April 2021

    Ooit deelde Europa de lakens uit in de wereld, maar op dit moment wordt het continent van alle kanten belaagd, ook van binnenuit.

    De Chinese president Xi Jinping ziet het continent als een wingewest. Hij is al jaren bezig invloed op de Westelijke Balkan te kopen en probeert de Europese Unie uit elkaar te spelen. Rusland voelt zich bedreigd en president Poetin voert geheime operaties uit om de NAVO te ontwrichten. President Trump maakte het de Russen en Chinezen intussen gemakkelijk door zich van zijn trouwste bondgenoten af te keren en zelf ook de aanval op Europa te openen. Premier Johnson dacht buiten de Europese Unie beter af te zijn en de Hongaarse en Poolse leiders ondermijnen de democratische rechtsstaat. Allemaal menen ze dat een sterke Europese Unie hun ambities in de weg staat.

    Politieke leiders worstelen met een antwoord. De coronacrisis heeft de uitdaging nog verder vergroot. Kunnen we deze slag om Europa winnen? Kan Biden de schade die Trump aanrichtte repareren? Wordt Nederland vermalen tussen Duitsland en Frankrijk? Blijft de EU een speler in de wereld of wordt het continent de speeltuin van de wereldmachten?

    De dreiging is groot, maar in het fascinerende en verrassend optimistische De slag om Europa laat een van de grootste geopolitieke denkers van deze tijd zien hoe velen hun tanden op Europa stuk bijten.

  • Eind negentiende eeuw besluit Popke Bakker, zoon van de kastelein van herberg De Drie Zwaantjes in Langweer, met zijn vrouw Dieuwke en hun negen kinderen - het zouden er vijftien worden - een garen- en-bandwinkel te beginnen in Buitenpost. De zaak P.S. Bakker wordt al gauw een begrip en groeit in de jaren die volgen uit tot een bekend modehuis in het noorden, met filialen in Leeuwarden en Groningen. De streng gereformeerde Bakkers zijn ook bestuurlijk en politiek actief.

    Van de kleinkinderen van Popke en Dieuwke zijn er enkelen homoseksueel, een geaardheid die ze vanuit hun gereformeerde achtergrond proberen niet te tonen. Couturier Sjoerd, zijn broers Albert, Popke en Dirk, en hun neef, uitgever Bert Bakker, spelen een prominente rol in het artistieke milieu van de late jaren dertig in Amsterdam. Na de inval van de Duitsers komen zij in verzet. Uiteindelijk zal Sjoerd, die de politie-uniformen maakte voor de aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister in 1943, met zijn verzetskameraden worden geëxecuteerd. Ook andere Bakkers wacht een dramatisch lot.

    Het is voor het eerst dat hun nazaten zich lieten interviewen over hun voorouders. Toni Boumans kreeg ook toegang tot veel persoonlijke documenten en schreef een onvergetelijk verhaal van een uitzonderlijke familie met een bewonderenswaardig moreel kompas.

    Toni Boumans (1944) werkte jarenlang bij de VARA als radio- en tv-journaliste, onder meer voor Zembla. Samen met twee andere auteurs schreef ze Herinneringen aan Srebrenica. Daarnaast maakte ze bekroonde documentaires over kunstenaar en verzetsman Willem Arondéus en over dirigente Frieda Belinfante, van wie ze ook de biografie Een schitterend vergeten leven schreef die uitgroeide tot een bestseller

  • Twee bondgenoten, twee stemmen die oproepen in actie te komen om de wereld van onze kinderen leefbaar te houden.

    In dit brievenboek delen Marjan Minnesma en Jan Terlouw hun zorgen over de steeds snellere klimaatverandering, over de bedreigingen van de natuur en de mensheid. Maar het zijn geen doemberichten die ze elkaar sturen.

    Met veel kennis van zaken komen ze met mogelijke en haalbare oplossingen, zoals alternatieven die milieuvervuiling kunnen tegengaan, zoals nieuwe energiebronnen, in elk geval een andere aanpak van de problemen dan tot nu toe.

    Bezorgde brieven is de aanstekelijke, inventieve en uitdagende briefwisseling tussen twee gedreven mensen die het opnemen voor hun kinderen en kleinkinderen en willen laten zien dat een leefbaar klimaat allesbepalend is voor hun toekomst.

  • De gespierde mens Nieuw

    'Dit boek laat zien hoe fantastisch onze spieren zijn.' - Pieter van den Hoogenband

    'Een heerlijke reis door ons gespierde lichaam!' - Jim Jansen, New Scientist/Het Parool

    'Een bijzonder vermakelijk en leerzaam boek, dat je veel plezier verschaft en je vanzelf in beweging brengt.' - Erik Scherder

    Spieren. We gebruiken ze de hele dag. Ons hart klopt, we ademen, praten, lachen, eten, bewegen. Zelfs bij gewoon traplopen zijn al tweehonderd spieren aan het werk, en als we slapen nog altijd bijna de helft daarvan. En we moeten ze ook blijven gebruiken, want wie een maand in bed ligt, ziet zijn spiermassa razendsnel afnemen.

    Zonder spieren geen leven. Bijna de helft van ons lichaamsgewicht bestaat eruit, maar wat weten we er eigenlijk van? Wie gezonder wil leven en ouder worden, zal zijn spieren zo goed mogelijk moeten onderhouden. Maar hoe? Wat zijn de zin en onzin van alle aanbevelingen om ze sterk en fit te houden? Wat zijn spierziekten? Hoe trainen topsporters hun spieren en wat kunnen we van hen leren?

    In dit boek behandelen Steven van de Vijver en Martin Brester op aanstekelijke wijze de opmerkelijke veelzijdigheid van ons spierstelsel, gebaseerd op de nieuwste inzichten uit de medische wetenschap. Ze zetten de belangrijkste feiten op een rij en gaan in gesprek met experts, van neuroloog tot seksuoloog, en ervaringsdeskundigen, onder wie olympisch kampioenen Pieter van den Hoogenband en Sven Kramer.

  • De internationaal vermaarde psychiater en bestsellerauteur Irvin D.Yalom wijdde zijn werkende leven aan het begeleiden van mensen met angsten en verdriet, maar werd nooit geconfronteerd met de noodzaak zichzelf bij te staan. Totdat zijn vrouw, schrijfster Marilyn Yalom, ongeneeslijk ziek bleek. In dit boek vertellen Marilyn en Irvin hoe ze een grote en onvermijdelijke opgave aangingen: voor haar de taak om goed te sterven, voor hem om zonder haar verder te leven.

    De Yaloms waren in veel opzichten bevoorrechte mensen: ze hadden een liefdevol gezin, een huis in Californië onder een schitterende eikenboom, een grote vriendenkring, een enthousiast wereldwijd lezerspubliek en een lang, harmonieus huwelijk. Maar opeens viel de schaduw van de dood over alles heen. Om en om beschrijven ze hun laatste maanden samen en Irvin zijn eerste maanden alleen. Zo geven ze een zeldzaam inkijkje in het leven na de confrontatie met de dood en na het verlies van een geliefde.

    In dit indringende boek stellen ze universele vragen over intimiteit, liefde en rouw, met de levenswijsheid van twee mensen die diep over alles hebben nagedacht. Het resultaat is een zoektocht naar steun, troost en een zinvol leven.

  • 'Dapper, poëtisch, ethisch, lyrisch en zo krachtig dat hij al op jonge leeftijd wordt gehoord en bewonderd.' - Robert MacFarlane
    'Een onmisbaar boek, dat in feite tijdloos is. Het gaat over pijn, over passie, schoonheid en verbinding. Het is heel, heel bijzonder.' - Chris Packham

    In zijn Dagboek van een natuurjongen houdt de vijftienjarige Dara McAnulty bij hoe zijn wereld verandert, van voorjaar naar zomer, van herfst naar winter, thuis, op school, buiten in de natuur en in zijn hoofd. Beeldend, ongepolijst, levendig en prachtig geschreven: in dit bijzondere boek wordt de wereld verkend vanuit het perspectief van een autistische tiener, die bezig is met huiswerk, examens en vriendschappen naast zijn leven als natuurbeschermer en milieuactivist.

    Vol ontzag en verwondering beschrijft Dara de bijzondere ontmoetingen in zijn tuin en in het wild, ontmoetingen met merels, zwanen, rode wouwen, kiekendieven, kikkers, paardenbloemen, leeuweriken, vleermuizen, pinksterbloemen, sneeuwhazen en allerlei andere soorten. Met eenzelfde kracht en warmte schildert hij een liefdevol en ontroerend portret van zijn familie: een hecht gezin dat zijn eigen weg zoekt in de wereld. Een uniek boek van een zeer jong talent, dat nog lang zal blijven nazingen in het hoofd van elke lezer.

    Dara McAnulty (2004) woont met zijn ouders, broer en zusje en hun adoptiewindhond Rosie aan de voet van de Mourne Mountains in Noord-Ierland. Hij werkte mee aan natuurprogramma's op radio en televisie en is ambassadeur van de Britse dierenbeschermingsorganisatie, de iWillcampagne en het Jane Goodall Institute. Zijn werk werd al diverse keren onderscheiden.

  • Spinozaland

    Maxime Rovere

    • Balans
    • 9 Februari 2021

    'Spinozaland is méér dan een roman. Bovendien laat het zien dat deze eerste "spinozisten" allesbehalve wereldvreemde metafysici waren.' - Wiep van Bunge, hoogleraar in de geschiedenis van de filosofie

    Vaak wordt gedacht dat de Amsterdamse filosoof Spinoza, nadat hij door de joodse gemeenschap in de ban werd gedaan, in alle eenzaamheid tot zijn radicale en nog altijd zeer invloedrijke ideeën kwam. Maar niets is minder waar. Spinoza had veel vrienden, zowel binnen als buiten Nederland. Zij becommentarieerden zijn werk, en leverden een grote bijdrage aan de ontwikkeling van zijn denkbeelden. Velen van hen maakten deel uit van de kring verlichte geleerden, dichters en staatslieden uit de zeventiende eeuw, zoals Christiaan Huygens, Gottfried Leibniz en de gebroeders De Witt.

    /> Dit baanbrekende boek schetst op erudiete wijze de wereld van Spinoza: mannen en vrouwen die hartstochtelijk op zoek zijn naar vrijheid en naar de waarheid. We maken kennis met onder anderen de gedreven Saul Morteira, opperrabbijn van de joodse gemeenschap, die zijn briljante leerling Spinoza tot zijn grote spijt 'de verkeerde kant' op ziet gaan. Met uitgever Jan Rieuwertsz, die er niet voor terugschrikt de meest opruiende boeken van zijn tijd te publiceren. En met latinist en geleerde Franciscus van den Enden, die wel wordt beschouwd als Spinoza's filosofische leermeester.

    In dit verhaal wordt de wereld van Spinoza op schitterende wijze tot leven gebracht. Met veel kennis van zaken weet Rovere zowel de zeventiende eeuw als de filosofie van Spinoza voor iedereen toegankelijk te maken.

  • Iedere ouder wil dat zijn kind gelukkig is, en dat het in een veilige omgeving opgroeit tot een gelukkige volwassene. Maar hoe doe je dat? In dit wijze, verstandige en verfrissende boek staat alles wat er in de opvoeding van een kind écht toe doet. Geen praktische tips over slapen, eten, goede manieren of huiswerk, maar helder advies over de essentie van het ouderschap.

    Op basis van haar rijke ervaring als therapeut, haar wetenschappelijke inzichten en haar persoonlijke ervaringen als ouder, behandelt Philippa Perry de grote vragen van de ouder-kindrelatie, van baby tot tienerjaren. Hoe ga je om met je eigen gevoelens en die van je kind? Hoe zien je gedragingen en patronen eruit? Hoe ga je om met je ouders, je partner, vrienden? Dit boek biedt een brede, verrassende kijk op een diepgaande en gezonde ouder-kindrelatie. Zonder oordelend te zijn, geeft Perry op een even directe als geestige manier inzicht in de invloed van je eigen opvoeding op je ouderschap. Het is een boek vol liefdevol advies over het maken van fouten en het onder ogen zien daarvan - waardoor het uiteindelijk goed zal komen.

    Philippa Perry is al twintig jaar psychotherapeut en schrijver. Ze is verbonden aan The School of Life. Daarnaast is ze tv- en radiopresentator en werkte ze mee aan vele documentaires. Ze woont in Londen met haar echtgenoot, de kunstenaar Grayson Perry, met wie ze een volwassen dochter heeft.

  • Prinses Irene van Oranje brak met haar familie en trotseerde de Spaanse Bourbons en generaal Franco. Ze sprong in het diepe voor prins Carlos Hugo, de 'koning' der carlisten.

    Toen prinses Irene zich in januari 1964 als eerste prinses van het huis van Oranje bekeerde tot het katholicisme, ging er een schokgolf door Nederland. Snel daarna leidde de aankondiging van haar verloving met de Spaanse troonpretendent Carlos Hugo van Bourbon-Parma tot een constitutionele crisis. Het was de eerste keer in de geschiedenis van het moderne Nederland dat een conflict tussen dynastie en ministers zo publiekelijk werd uitgevochten.

    Voor de verlegen, maar stoere Irene was de avontuurlijke Carlos Hugo, telg uit een eeuwenoud Europees vorstelijk geslacht, de poort naar de vrijheid. De vonk sloeg over; hij zag in haar een ideale koninklijke medestrijdster om zijn carlistische claim op de troon van Spanje te verwezenlijken. Na de dood van Franco zou er in Spanje weer een koning komen. Maar wélke? Carlos Hugo streed om de gunst van de dictator met concurrent prins Juan Carlos. Tot die Franco's favoriet bleek, en Carlos Hugo zich ontpopte als een revolutionaire strijder.

    Daniela Hooghiemstra beschrijft de vechtlust, de hoop en de ambitie van het prinsenpaar tegen de achtergrond van de opkomst van individuele bevrijding en de verdwijning van God en koning uit Europa. De Spaanse troon zou prinses Irene niet krijgen, maar wie ze uiteindelijk wel vond, was zichzelf.

  • Het verstoorde leven, dagboek van Etty Hillesum, was toen het in 1981voor het eerst verscheen, direct een sensatie. De overweldigende aandacht voor wat Hillesum in de jaren 1941 en 1942 schreef, gaf het boek vleugels. Kunstenaars, musici, scenarioschrijvers, en theatermakers lieten zich door haar werk inspireren. Het werd over de hele wereld vertaald en gelezen, en bracht een stroom reacties op gang die voortduurt tot op de dag van vandaag. Waarom? Etty Hillesum wordt herkend als een vrouw die het barbarendom het hoofd bood, zonder zelf in wanhoop en haat ten onder te gaan. Ten onder gaan dééd ze, op 30 november 1943, in Auschwitz. Maar de stem die klinkt uit haar dagboeken, de liefde, haar onverwoestbaar geloof in de menselijke mogelijkheden, haar intens beleden en beleefde vriendschappen, en haar intelligente en sensitieve geest hebben veertig, vijftig, zestig jaar later honderdduizenden lezers bereikt. Het is te danken aan Hillesums literaire begaafdheid dat haar dagboeken en brieven moeiteloos de tijden weten te doorstaan.

  • 'Gul geleerde die zijn immense kennis van het boeddhisme aanstekelijk kan overbrengen.' - Adriaan van Dis

    Boeddhisme is al jaren zeer populair in het Westen. De Boeddha is te vinden in interieurs en tuinen, woorden als 'mindfulness' en 'zen' zijn volkomen ingeburgerd en meditatiecursussen bestaan in talloze varianten, van intensieve retraiteweekenden tot 'buddhism light' in wellnesscentra.

    Wat zoeken moderne westerlingen - die zichzelf zo vaak als 'niet-religieus' beschouwen - eigenlijk in het boeddhisme? Een ding is zeker: de ideeën die wij erover hebben, kloppen vaker niet dan wel. Het boeddhisme is niet zonder meer de 'antistressreligie' die het Westen er graag van maakt. Hoewel de Boeddha vaak met een subtiele glimlach wordt afgebeeld was hij bepaald geen vrolijk mens. In dit boek keert Paul van der Velde terug naar de bronnen en neemt de lezer mee op zoek naar de veelkleurigheid van de leer en de uitwassen ervan. Man en vrouw gelijk? Geen sprake van. Vredelievend en geweldloos? Zeker niet.

    In de huid van de Boeddha is een fascinerende zoektocht door de wereld van het boeddhisme die Van der Velde al een leven lang bestudeert, en die telkens leidt tot nieuwe ontdekkingen.

  • 'Een nieuw Japans tijdperk' is aangebroken, verklaarde de Japanse premier Shinzo Abe tijdens de slotceremonie van de Olympische Spelen in Rio de Janeiro. En om te onderstrepen dat de tijden in zijn land serieus waren veranderd, had hij zich verkleed als Super Mario, de wereldbekende Nintendo-figuur. Door de pandemie wijzigden de plannen. Nu gaan de Spelen wel door, maar zonder buitenlands publiek dat het nieuwe Japan kan bewonderen.

    Hoe groot is de teleurstelling? En is er werkelijk een zelfbewust en trots Japan opgestaan dat de buitenwereld omarmt? Japankenner Freek Vossenaar ging op onderzoek uit. Van de vrouwelijke sushichefs en de manga helden tot de sumoworstelaars en de huwelijksmakelaars tot de campagne om de Olympische Spelen binnen te halen: hij zag veel obstakels en onzekerheid om de toekomst zorgeloos te kunnen omarmen.

    De gevierde harmonie en de bewonderde tradities, ooit bindende krachten, zetten nu een rem op de ontwikkelingen. Moeizame relaties met de buurlanden, vergrijzing, de omgang met rampen als in Fukushima, de ondergeschikte positie van de vrouw, uitdijende steden in een land dat krimpt - in zijn fascinerende verhaal laat Vossenaar zien dat het Japanse verleden zich niet snel laat verjagen.

  • Wie was Spinoza? Wie was deze moedige zeventiende-eeuwse
    figuur, deze geniale filosoof die met zijn geschriften de wereld
    veranderde, maar op zijn 23ste in de ban werd gedaan door de hele
    joodse gemeenschap van Amsterdam, inclusief zijn eigen familie?
    Hoe zag zijn innerlijk leven eruit? En: wat was drie eeuwen later
    precies de fascinatie van de nazi's met Spinoza? Waarom roofden
    ze zijn bibliotheek leeg, maar verbrandden ze zijn boeken niet?
    Deze vragen hielden de psychiater en romancier Irvin D. Yalom
    een half leven bezig. In zijn briljante nieuwe roman, Het raadsel
    Spinoza, maakt hij niet alleen de filosoof tot mens, maar onthult hij
    ook de ware toedracht rond het 'Spinozaprobleem' van de nazi's.
    'Ik koester al heel lang een grote fascinatie voor Spinoza, en wilde al
    jaren over hem schrijven. Maar van wat hem bewoog is maar weinig
    bekend. Hij hield zijn eigen persoon totaal buiten zijn geschriften. Hoe
    schrijf je een boek over iemand die zo'n teruggetrokken leven leidde?
    Jarenlang kon ik geen kant op, omdat ik eenvoudig geen verhaal kon
    vinden, iets waar een roman nu eenmaal niet zonder kan. Totdat daar
    dankzij een bezoek aan Nederland verandering in kwam. Kort na mijn
    bezoek aan het Spinoza-museum in Rijnsburg begon ik te schrijven.'
    - Irvin D. Yalom

  • Ze was een de eerste vrouwelijke dirigenten van Nederland. Ze trad op in het Concertgebouw met een eigen kamerorkest, maar haar carrière werd getorpedeerd door de oorlog. Toen de nazi's binnenvielen, ontbond ze haar orkest en werd ze, hoewel van joodse afkomst, actief in het verzet: ze was een van de drijvende krachten achter de aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister in 1943. Na de oorlog vertrok ze, volkomen ontgoocheld, aan boord van het passagiersschip Queen Mary naar Amerika, om nooit meer in Nederland terug te keren.

    'Ik ben vijftig jaar te vroeg geboren,' zou ze vlak voor haar dood verklaren. Het is een intrigerende zin. Zou de vrouw die in haar jonge jaren door een gezaghebbend muziekrecensent werd getypeerd als 'een dirigente die op weg is om een gewichtige factor in de Nederlandse muziekcultuur te worden', in deze tijd wereldwijde faam hebben verworven?

    Hoe het zij, de prachtige carrière die ze in de Verenigde Staten had, is in Nederland onopgemerkt gebleven. Maar in dit boek wordt Frieda Belinfante (1904-1995), celliste, dirigente, verzetsvrouw en lesbienne avant la lettre, eindelijk uit de schaduw getrokken en in het volle licht geplaatst. En terecht, want een ding staat vast: ze behoort tot de groten van Nederland.

  • Het pauperparadijs

    Suzanna Jansen

    • Balans
    • 10 Oktober 2017

    Na het overweldigende succes wordt deze zomer Het Pauperparadijs, theaterspektakel over Arm en Rijk in reprise genomen. Dit stuk van regisseur Tom de Ket is gebaseerd op de bestseller van Suzanna Jansen. Vanwege deze voorstelling en de grote media-aandacht ervoor, verschijnt er een nieuwe editie van Het pauperparadijs.

    Amsterdam-Noord tijdens de crisisjaren: Roza Dingemans, moeder van een door schulden en alcoholisme getroffen gezin, probeert koste wat kost haar waardigheid te bewaren. Ze ontleent trots aan een gerucht over een voorname afkomst en een misgelopen erfenis. Maar is dat werkelijkheid of mythe?

    Suzanna Jansen, haar kleindochter, volgt vijf generaties van haar familie: van de goedbedoelde heropvoedingsgestichten in Veenhuizen tot het wonen-onder-toezicht in de twintigste eeuw. Gaandeweg tekent zich af hoe de familiegeschiedenis onlosmakelijk is verbonden met de opvoedcampagnes die vele Nederlanders hebben ondergaan.

    De 61ste editie bevat een extra hoofdstuk met nieuwe, aangrijpende informatie over een van de hoofdpersonen.

  • De wintertuin

    Jan Konst

    De twintigste eeuw was lang en verliep in Duitsland uitgesproken turbulent. Oorlogen, revoluties, crises en dictaturen wisselden elkaar af. Mensen vervielen in diepe armoede, raakten moreel gecorrumpeerd, of kwamen zomaar en zinloos om het leven.
    De Saksische Hilde Grunewald, dochter van een gymnasiumleraar, zag alles: ze werd op een haar na honderd jaar oud. Geboren in de Keizertijd, gevormd door de Eerste Wereldoorlog, de Weimar-republiek, de nazidictatuur, de Tweede Wereldoorlog, het ddr-tijdperk en de val van de Muur in 1989. Zelfs het eerste decennium van het herenigde Duitsland maakte Hilde nog mee.
    Haar lot, en dat van haar ouders, kinderen en kleinkinderen, weerspiegelt de Duitse geschiedenis. Van landarbeiders en dagloners klommen ze op tot fabrieksdirecteur, slotvoogdes en bankmanager. Maar algauw bevonden ze zich als soldaat op de slagvelden, in de vuurzee van het bombardement op Dresden, in een voor de helft geconfisqueerd appartement in het communistische Oost-Duitsland. En uiteindelijk tussen de feestende menigte aan de Brandenburger Tor toen Berlijn opnieuw één stad werd.

    Jan Konst woont en werkt al meer dan twintig jaar in Berlijn. Hij is literatuurwetenschapper en hoogleraar Nederlandse literatuur aan de Freie Universität Berlin. De wintertuin is na Nederlandse en Vlaamse schrijvers over Berlijn en Louis Ferron en het Derde Rijk zijn derde boek over Duitsland.

  • Ministerie van Verbeelding

    Jet Bussemaker

    • Balans
    • 9 Februari 2021

    Politiek begint met idealen. Maar al te vaak eindigt ze met onbevredigende compromissen, gesloten onder druk van partijbelangen, lobbyisten, veranderlijke kiezers, mediadruk en smalle financiële marges. Ondertussen nemen de ongelijkheid en de onvrede toe, stokt de emancipatie van allerlei groepen, raken gelijke kansen voor iedereen uit beeld, groeien de extremen en dendert het neoliberalisme voort. Hoe die ontwikkeling te stoppen? En vooral: kan dat nog via de politiek?

    Jet Bussemaker barstte van de idealen toen ze de politiek inging. Maar als Kamerlid voor de PvdA, staatssecretaris en ten slotte minister, stootte zij regelmatig haar neus en zag mooie plannen verzanden. En intussen werd de kloof met de burger almaar groter.

    In Ministerie van Verbeelding legt Bussemaker op openhartige wijze rekenschap af van haar politieke carrière en trekt ze belangrijke lessen voor de toekomst. Ze pleit voor een creatieve, flexibele overheid met een hart, die zich niet blindstaart op bureaucratische cijfers, maar die haar burgers houvast biedt in complexe tijden. Het blijft niet bij een visie alleen, helder en overtuigend schetst ze de stappen om die te verwezenlijken. Het resultaat is een uniek, meeslepend en belangwekkend boek van een politica die haar idealen nooit heeft verloren.

  • Op de dag dat de vooraanstaande psychiater Julius Hertzfeld te horen krijgt dat hem waarschijnlijk nog maar één jaar te leven rest, begint hij met een onderzoek naar de betekenis van zijn leven. Hij zoekt na meer dan twintig jaar contact met Philip, een aantrekkelijke, arrogante, con tact gestoorde, seksverslaafde man, die drie jaar bij hem in therapie zat zonder enig resultaat. Philip blijkt tot Julius grote verbazing gepromoveerd te zijn in de filosofie en een opleiding te volgen tot therapeut. Julius biedt zich aan als supervisor met als voorwaarde dat Philip aan zijn therapiegroep zal deelnemen.
    Een van de leden van deze therapiegroep, Pam, blijkt slachtoffer van Philip te zijn geweest en is nooit over deze traumatische ervaring heen gekomen. Terwijl de groepsleden proberen om te gaan met deze ontvlambare situatie en het einde van Julius laatste jaar schrikbarend dichtbij komt, stijgt de therapie tot een ongekend hoog niveau met buitengewone veranderingen bij elk groepslid als gevolg.
    Yalom verweeft deze geschiedenis met het verhaal over het leven en werk van de filosoof Arthur Schopenhauer Philips goeroe, alter ego en inspirator met fascinerende lessen over Schopenhauers invloed op de hedendaagse filosofie tot een indrukwekkende, uiterst leesbare roman.


  • In zijn nieuwste boek, de climax van zijn
    levenswerk, snijdt Irvin D. Yalom de
    kwesties aan van sterfelijkheid en dood. Op
    buitengewoon inspirerende en
    bemoedigende wijze legt hij uit hoe we iets
    wat voor ons allemaal even finaal als
    onvermijdelijk is kunnen leren begrijpen en
    accepteren.

    Yalom laat zien hoe een bewustwordingservaring
    als een droom, een verlies (ontslag,
    scheiding, een gedwongen verhuizing), een
    traumatische ervaring (een natuurramp, een
    ongeluk), de dood van een dierbare, ziekte,
    of gewoon de naderende ouderdom, een
    keerpunt kan zijn op weg naar een zinvoller
    leven. Als mensen er tenminste de inspiratie
    aan ontlenen om hun prioriteiten te
    verleggen, zich minder zorgen te maken
    over onbelangrijke zaken, op te houden met
    dingen doen die ze niet willen doen,
    oprechter te communiceren met degenen
    van wie ze houden, de schoonheid van het
    leven bewuster te ervaren, en bereid te zijn
    meer risico's te nemen voor een
    bevredigender en liefdevoller leven.

    In dit boek behandelt Yalom specifieke
    methoden en technieken om met de meest
    voorkomende vormen van doodsangst om
    te gaan. Hij geeft adviezen over hoe je kunt
    leren in het hier en nu te leven en te beseffen
    dat de invloed die wij allemaal op anderen
    hebben ook na ons eigen leven blijft
    voortbestaan.

    Een even
    diepzinnig als
    inspirerend
    boek over het
    overwinnen van
    de universele
    angst voor de
    dood.

  • Een van de meesterwerken van de twintigste eeuw - een breed opgezet epos over de Russische Tweede Wereldoorlog, naar het voorbeeld van Tolstojs Oorlog en vrede - nu voor het eerst in het Nederlands vertaald.
    Leven & lot, het inmiddels klassiek geworden meesterwerk van Vasili Grossman (1905-1964), is zelfs in de bewogen geschiedenis van de Sovjetcensuur een uitzonderlijk geval. Het boek staat bekend als roman die werd 'gearresteerd', terwijl de auteur ongemoeid werd gelaten.
    In februari 1961, drie maanden nadat Grossman zijn boek had voorgelegd aan de redactie van het tijdschrift Znamja, verschenen er twee agenten van de KGB aan zijn deur met een huiszoekingsbevel. Vadim Kozjevnikov, de tijdschriftredacteur die had toegezegd Leven & lot in afleveringen te publiceren, was zo geschrokken van wat hij onder ogen kreeg dat hij het manuscript, zonder de auteur op de hoogte te stellen, had doorgestuurd naar de veiligheidsdienst.
    Het appartement van de schrijver werd grondig doorzocht en alles wat verband hield met de roman werd in beslag genomen: alle uitgetypte exemplaren, het oorspronkelijke manuscript, de kladversies en de aantekeningen voor het boek. Vervolgens werd Grossman beleefd verzocht de veiligheidsagenten te begeleiden naar de adressen waar zich afschriften bevonden - bij zijn typiste werden behalve haar exemplaar ook het carbonpapier en het typelint dat ze had gebruikt geconfisqueerd - waarna hij weer netjes thuis werd afgezet. De Sovjetstaat had geleerd van de ontluisterende affaire rond Boris Pasternak, wiens Dokter Zjivago triomfen vierde na de publicatie in het buitenland: ze deed er alles aan om Leven & lot op een geruisloze,
    onberispelijke manier te laten verdwijnen.
    In de resterende jaren van zijn leven werd Grossman niet vervolgd, en zelfs niet uit de Schrijversbond gezet, maar vakkundig gemarginaliseerd en doodgezwegen.
    'Ze hebben me gewurgd in mijn eigen portiek,' zei hij zelf, kort voordat hij in 1964 aan maagkanker overleed.
    Het zou nog bijna twintig jaar duren tot een door Grossmans vriend Semjon Lipkin bewaard exemplaar
    van het boek naar Zwitserland werd gesmokkeld, waar de roman in 1980 voor het eerst verscheen.
    Wat maakte dit boek zo gevaarlijk in de ogen van de autoriteiten?
    Het is onbetwist dat Leven & lot tot de vernietigendste anti-Sovjetromans ooit behoort, samen met Michail Boelgakovs De meester en Margarita en Aleksandr Solzjenitsyns Goelagarchipel. Als het boek in 1960 was gepubliceerd, schreef criticus Igor Zolotoesski, 'had het onze ideeën over het tijdperk en de oorlog decennia vooruit geholpen.' De 'Grote Vaderlandse Oorlog' en de slag bij Stalingrad waren de laatste onaantastbare symbolen van het morele gelijk van de communistische Sovjetstaat tegenover het fascistische Duitsland. Het was ondenkbaar dat juist een roman over deze periode de gelijkenis tussen beide totalitaire staten zou demonstreren, en de futiliteit van ieder vooruitgangsgeloof.
    Maar zoals voor alle literatuur geldt: de kracht van het boek schuilt niet zozeer in de boodschap ervan, als wel in de dwingende, hoogsteigen manier waarop die wordt gebracht. Het is niet voor niets dat zelfs Joseph Brodsky, die uiterst kritisch was over het twintigste-eeuwse Russische proza - dat hij tam en conventioneel vond, verlamd door de tragedies van de tijd waarin het werd geschreven - Vasili Grossman noemt als de auteur van één van 'de paar geïsoleerde boeken die in hun hartbrekende eerlijkheid of excentriciteit in de buurt komen van meesterwerken'.
    Leven & lot is een breed opgezet epos over de Russische Tweede Wereldoorlog, naar het voorbeeld van Tolstojs Oorlog en vrede. Er zijn allerlei parallellen tussen beide romans aan te wijzen: zoals bij Tolstoj de Bolkonski's en de Rostovs centraal staan, zo ordent Grossman zijn
    overweldigende hoeveelheid personages en verhalen rond de families Sjaposjnikov en Strum. Waar Tolstoj historische figuren als Napoleon en generaal Koetoezov laat optreden, voert Grossman niet alleen beroemde Russische generaals op, maar ook Eichmann en Stalin zelf. Net als Tolstoj wisselt Grossman episodes aan het front af met scènes uit het burgerleven in Kazan, Moskou en de Kalmukse steppe. En ook bij Grossman vindt de lezer de geschiedfilosofische overpeinzingen waar Tolstoj zich aan overgaf, zij het dat ze hier korter, zwarter en eerder ontgoocheld dan drammerig van toon zijn.
    'Geconfronteerd met de ergste verschrikkingen van de twintigste eeuw, koos Grossman een negentiendeeeuwse positie als waarnemingspost,' schrijft de Engelse criticus John Lanchester.
    Maar weinig mensen hebben die verschrikkingen van zo nabij meegemaakt: Grossmans vrouw werd opgepakt door de geheime politie. Zijn moeder was een van de slachtoffers van de massamoord op de Joden van Oekraïne. Zijn vijftienjarige stiefzoon kwam vlak na zijn rekrutering om bij een ongeluk. En als oorlogscorrespondent was Grossman niet alleen getuige van de meedogenloze gevechten aan het Oostfront, waaronder de slag om Stalingrad, maar was hij bovendien een van de eerste journalisten die de concentratiekampen Majdanek en Treblinka zag - en op onvergetelijke wijze beschreef.
    Wat Leven & lot een uitzonderlijk boek maakt is niet de panoramische reikwijdte ervan, al is die enorm. Het is eerder de levendige scherpte van de vele afzonderlijke verhalen waaruit het boek is opgebouwd, die herinneringen oproepen aan de korte verhalen van Tsjechov. Grossmans blik is die van een hartgrondige scepticus, die in geen enkele ideologie meer gelooft, maar elk van zijn ongelukkige, kleinzielige, hopeloos in het leven verstrikte personages het voordeel van de
    twijfel geeft.
    En zo leeft de lezer mee met Mostovskoj, de bejaarde bolsjewiek van het eerste uur die in Duitse krijgsgevangenschap even hard vasthoudt aan zijn onbuigzame overtuigingen als aan zijn leven; met Ljoedmila, de vitterige echtgenote van hoofdpersoon Viktor Strum, die nadat haar zoon gestorven is haar man, dochter en moeder verwaarloost; en met Nikolaj Krymov, de doorgewinterde partijfunctionaris die de hypocrisie en de terreur van de partij pas begint te doorzien als hij er zelf het slachtoffer van wordt.
    Grossman schrijft meesterlijk over het leven van gewone, bange, onvergetelijke mensen die door de staat en hun tijd - het 'lot' - verleid worden tot allerlei kleine, banale vormen van verraad. De ironie van het lot wilde dat eenzelfde door angst ingegeven daad van verraad zijn meesterwerk bijna voorgoed had doen verdwijnen.

  • Het Westen is op zijn retour. De Angelsaksische wereld trekt zich terug in fantasieën over de eigen verloren grandeur. Populisten in heel Europa roepen om het hardst dat immigratie en globalisering het werk zijn van een verfoeilijk Systeem, dat wordt gerund door onzichtbare mensen zonder nationale loyaliteit. Vanuit het Kremlin kijkt tsaar Poetin handenwrijvend toe, de Baltische staten huiveren - en iedereen kijkt naar Berlijn. Maar zijn de Duitsers werkelijk 'wij', of uiteindelijk toch 'zij'? Deze vraag heeft hun buren in Europa beziggehouden sinds Julius Caesar in 58 voor Christus het begrip Germani muntte.

    Hoe Romeins is Germania ooit geworden? Hebben de Duitsers de Romeinse cultuur verwoest of overgenomen? Wanneer trokken ze voor het eerst naar het oosten, en hebben ze daar ooit werkelijk geheerst? Hoe kon Duitsland eeuwenlang een machtsvacuüm blijven in het hart van Europa? Hoe is Pruisen ontstaan? Heeft Bismarck Duitsland verenigd of veroverd? Waar liggen de wortels van Hitlers Derde Rijk? Waarom ging dat ten onder en door welk wonder verrees uit de puinhopen een beter Duitsland? Is Duitsland het laatste Westerse bastion van industriële welvaart en realpolitik? Of zijn de EU en de euro niet meer dan uitingen van een nieuwe Duitse hegemonie?

    In deze frisse, verhelderende, bondige geschiedenis geeft germanist James Hawes een loepzuiver inzicht in het meest bewonderde en gevreesde land van Europa.

  • De Chinese wereldorde komt eraan. In oktober 2017 stippelde president Xi de route uit: als in 2049 de Volksrepubliek zijn honderdste verjaardag viert, moet zijn 'Chinese droom' zijn uitgekomen: China is dan de leider van de wereld.

    In een fascinerend betoog vol persoonlijke ervaringen betoogt Rob de Wijk dat dit gaat lukken. Als China het mondiale machtsspel behendig speelt en koploper wordt van de nieuwe industriële revolutie van Internet of Things, nanotechnologie en Artificial Intelligence, zal het de wereldorde gaan bepalen.

    Geholpen door de financiële crisis van 2008, president Trumps protectionisme, de ontregelende politiek van Poetin, de strijd om de brexit en opkomend nationalisme in Europa wordt de eenentwintigste eeuw de eeuw van China. Daardoor gaat de westerse wereldorde met zijn vrijmarkteconomie, internationaal recht, internationale instituties, democratie, mensenrechten en burgerlijke vrijheden op de schop. Hoe dit tij te keren, wordt het belangrijkste vraagstuk van onze tijd.

    Rob de Wijk is hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden en oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. Hij houdt zich bezig met geopolitiek en internationale veiligheid. Hij publiceerde talloze boeken en artikelen, is een veelgevraagd commentator voor radio en tv, columnist voor Trouw en medepresentator van Boekestijn en De Wijk op BNR-radio.

empty