Athenaeum

  • Sartre

    Ruud Welten

    Jean-Paul Sartre geldt als een van de belangrijkste en meest dwarse denkers van de twintigste eeuw. Zijn werk wordt gekenmerkt door één hoofdvraag: hoe kunnen we vrij zijn? Die vraag maakt zijn filosofie actueler dan ooit. Dit Elementaire Deeltje besteedt aandacht aan Sartres filosofie van de mens en zijn bewustzijn, maar ook aan zijn ideeën over politiek, geweld, engagement, literatuur, en zijn `existentiële psychoanalyse'.

  • Over Desiderius Erasmus Roterodamus doen nogal wat opvattingen de ronde. Hij staat te boek als theoloog die pleitte voor de eenheid van de Kerk, als ironicus die van alles en iedereen afstand nam en zichzelf buiten schot hield, als Bijbels humanist en als voorloper van de verlichting. Dit Elementaire Deeltje biedt een levensschets en inzicht in zijn veelzijdige gedachtegoed.

  • De naam Heidegger is besmet. Aan zijn omvangrijke oeuvre van meer dan honderd werken kleeft de smet van collaboratie met het nazisme. In dit Elementaire Deeltje laat Dirk De Schutter zien hoe de filosofische blik van Martin Heidegger, ondanks die smet, relevant is voor de moderne westerse cultuur. In Heideggers filosofie krijgen vele aspecten van het mens-zijn een nieuwe betekenis: de dood, het geweten, stemmingen als angst of verveling of gelatenheid, de tijd, de waarheid, rationaliteit, het heilige, de taal en de dichtkunst.

  • Er zijn weinig onderwerpen die al zo lang het maatschappelijk debat domineren als migratie. In dit Elementaire Deeltje beschrijft Han Entzinger op een toegankelijke manier heden en verleden van de (internationale) migratie. Waarom migreren mensen? Wat is het belang van grenzen? Hoe kan migratiebeleid het meest effectief zijn? Entzinger gaat in op de belangrijkste migratietheorieën en staat stil bij de hedendaagse problematiek van vluchtelingen en de specifieke situatie in zowel Nederland als België. Hij sluit af met een aantal aanbevelingen om de migratie in betere banen te leiden.

  • Big data worden steeds vaker en door steeds meer partijen gebruikt: van adverteerders tot inlichtingendiensten, van de gezondheidszorg tot de belastingdienst. De wereld is data-gedreven en big data ontketenen volgens velen een revolutie die onze samenleving fundamenteel zal veranderen. Toch is er nog veel onduidelijk. Wat zijn big data bijvoorbeeld precies en hoe effectief zijn de toepassingen ervan nu echt? En in hoeverre komen onze privacy en vrijheid onder druk te staan?

  • Michel Houellebecq is de succesvolste hedendaagse Franse auteur ter wereld. Sabine van Wesemael ontrafelt het geheim achter zijn succes. Wat kenmerkt de karakters die we in zijn werken tegenkomen en hoe beleven zij liefde en seksualiteit? Welke visie op onze hedendaagse maatschappij brengen zij naar voren? Is Houellebecq een geëngageerd schrijver of moeten we bijvoorbeeld zijn islamkritiek met een korreltje zout nemen? Is hij een nihilist of juist een verdrietige romanticus? En is zijn werk verwant met dat van Arnon Grunberg?

  • Nederland wordt vaak als een calvinistisch land bestempeld. Protestanten eisten er vanaf de zestiende eeuw een dominante positie op, terwijl ze in werkelijkheid slechts zo nu en dan in de meerderheid waren. Peter van Dam analyseert aan de hand van hun claim de geschiedenis van religie in Nederland. Hij stuit op grote religieuze verscheidenheid, waar mensen door de eeuwen heen heel verschillend mee omgingen. Een calvinistisch land? Van Dam houdt vertrouwde ideeën kritisch tegen het licht en presenteert zo een vernieuwende kijk op het historische en actuele belang van religie in Nederland.

  • Elke samenleving in elke tijd kent vormen van omgaan met het verleden. In de geschiedenis zoeken we naar antwoorden op de vragen wie we zijn en hoe we zo zijn geworden. Geschiedenis groeide in de negentiende eeuw uit tot een wetenschappelijke discipline. Nieuw was het vak niet, al in de Griekse oudheid waren er geschiedschrijvers. In het Elementaire Deeltje Geschiedenis maakt Chiel van den Akker duidelijk wat iedereen over geschiedenis zou moeten weten. Dit doet hij in zeven thema's aan de hand van een select gezelschap van invloedrijke denkers. Leidraad is de vraag: waar hebben we geschiedenis eigenlijk voor nodig?

  • Vaccinatie Nieuw

    Vaccinatie is geen hocus pocus, maar een natuurlijk proces: het stimuleren van het afweerstelsel om dat voor te bereiden op bacteriën en virussen. Simon Rozendaal legt uit wat vaccins zijn, hoe ze worden gemaakt, wat de rol is van de farmaceutische industrie en waarom het bij corona lukte om in een jaar tijd meer dan tien vaccins te ontwikkelen.

  • De recente uitbraak van het coronavirus in China en de wereldwijde verspreiding ervan heeft de mensheid momenteel in haar greep. Iedereen ervaart de gevolgen van de pandemie aan den lijve, doordat hij ziek wordt, doordat naasten erdoor worden geraakt, en omdat de bewegingsvrijheid wordt ingeperkt. Het dagelijks leven staat geheel in het teken van een minuscuul virus waar we geen grip op lijken te krijgen. Met grote maatschappelijke en economische gevolgen.
    Wat kunnen we leren van eerdere epidemieën en pandemieën? De uitbraak van ebola in 2014, de choleraepidemie na de aardbeving in Haïti in 2010, de `varkensgriep' in 2009. Roel Coutinho, oud RIVM-directeur infectieziekten, laat zien hoe deze en andere ziektes zich verspreidden en ontwikkelden, hoe mensen ermee omgingen, en hoe de huidige geneeskunde erop anticipeert. Aan bod komen onder meer eeuwenoude ziektes als pest, cholera en influenza, relatief nieuwe ziektes als hiv en ebola en potentiële toekomstige dreigingen zoals biologische oorlogvoering en een dalende vaccinatiegraad. En de oorsprong en verspreiding van het nieuwe coronavirus.

  • Discriminatie, het ongelijk behandelen van mensen of groepen op basis van persoonskenmerken, speelt een belangrijke rol in het maatschappelijk debat. In juridische zin betekent discriminatie het maken van een verboden onderscheid. Maar wanneer is onderscheid onrechtmatig en wanneer niet? En hoe vaak komt discriminatie eigenlijk voor? In dit Elementaire Deeltje gaat Jaap Tanja, werkzaam bij de Anne Frank Stichting, in op de uiteenlopende gronden waarop en vormen waarin discriminatie kan plaatsvinden en staat hij uitgebreid stil bij wat we ertegen kunnen doen.

empty