Fjodor Dostojevski

  • Goljadkin is een sociaal onhandige jonge man die zijn leven ziet ontsporen wanneer plotseling zijn exacte evenbeeld opduikt. Zijn dubbelganger werkt op hetzelfde departement als hij, maar blijkt veel beter te liggen bij de andere ambtenaren. Hoe sympathiek deze nieuwkomer aanvankelijk ook lijkt, Goljadkins zielsverwant is hij niet: door zijn obsessie en jaloezie stevent Goljadkin af op een totale mislukking.

    In De dubbelganger bundelt Dostojevski al zijn psychologisch vernuft, dat hem later zo beroemd en geliefd zou maken. Vladimir Nabokov prees dit verhaal als het beste wat Dostojevski ooit heeft geschreven: 'Het is een perfect kunstwerk.

  • Ondergrondse notities bevat stukken uit de memoires van een bitter en geïsoleerd man. Vervreemd en afgezonderd van de maatschappij, houdt deze gepensioneerde ambtenaar een fel en cynisch relaas. In het eerste deel vertelt hij over zijn strijd met het bestaan, met het definiëren van zichzelf, menselijk gedrag en de denkwijzen in de wereld om zich heen. Vervolgens beschrijft de ondergrondse man zijn avonturen en perikelen in het dagelijks leven in Petersburg, gebeurtenissen die de man vervullen met triomf of hem in een diep dal storten.
    Dostojevski's tragikomische novelle kan gezien worden als het begin van de moderne roman. In deze nieuwe vertaling van Gerard Cruys komt het waanzinnige en filosofische pleidooi van de ondergrondse verteller naar voren als nooit tevoren.

  • Bij de verschijning van Misdaad en straf (1866) gold Dostojevski in eigen land al twintig jaar als een van de vooraanstaandste levende schrijvers, maar pas met deze eerste vuistdikke roman veroverde hij de wereld. Het is het verhaal van een 'verdoolde moordenaar' en een 'heilige hoer': Rodion Raskolnikov is een nobele, arme student die wordt verblind door het proto-nazistische denkbeeld van de übermensch en daarin de rechtvaardiging vindt voor een roofmoord op een rijk maar akelig oud mens. Zijn ziel wordt gered - althans, dat hoopt de lezer - door Sonja, een Petersburgse kindhoer.


    Misdaad en straf is in feite een van de spannendste detectives ooit. Dostojevski weet als geen ander de psychische constellatie van zijn personages millimeter voor millimeter bloot te leggen, op een manier die de lezer van begin tot einde onverbiddelijk meesleept.


    Dostojevski's vertelstructuur, de vervlechting van thema's en motieven, en zijn volstrekt unieke taalbenadering hebben een enorme - zij het nog altijd onderbelichte - stimulans gegeven aan de geboorte van de experimentele
    en modernistische literatuur van de twintigste eeuw.

  • In `De gebroeders Karamazov' bouwt Fjodor Dostojevski een ijzingwekkende psychologische spanning op rond de drie broers Karamazov en de moord op hun vader. Ieder heeft zijn motieven en ook de gelegenheid gehad voor deze gruweldaad. De vermenging van filosofie en religie met psychologie en pure vertelkunst maakt deze roman van Fjodor Dostojevski (1821-1881) tot een van de mijlpalen van de negentiende-eeuwse literatuur.

    `Onmisbaar voor mij, als schrijver én als lezer.' - Haruki Murakami

  • Tien redenen om dit meesterwerk te lezen:

    1. Het hoofdthema van het boek, de verhouding tussen religie en ratio, is actueler dan ooit.
    2. Het tweede thema, wat is misdaad, is actueler dan ooit.
    3. Het derde thema, de gerechtelijke dwaling, is actueler dan ooit.
    4. Alle literaire en stilistische registers worden opengetrokken.
    5. Het is een razend spannende whodunit.
    6. Het is een boek vol religieuze gedachten.
    7. Het is een boek vol atheïstische ideeën.
    8. Uiteenlopende overtuigingen worden virtuoos naast en tegenover elkaar geplaatst.
    9. Het hele boek is prachtig maar twee hoofdstukken, 'De grootinquisiteur' en 'De duivel', zijn absolute toppen in de wereldliteratuur.
    10. De schitterende vertaling van Arthur Langeveld, bekroond met de Martinus Nijhoffprijs.

  • In 2013 verscheen Dostojevski's meesterwerk De idioot in een nieuwe vertaling in de Russische Bibliotheek. Het boek kreeg razend lovende besprekingen in de media. 'Een overweldigende soaproman,' noemde Michel Krielaars het boek in NRC Handelsblad. Arthur Langeveld heeft het werk volgens hem 'briljant vertaald'.
    Vorst Mysjkin, bijgenaamd 'de idioot', is een van de origineelste hoofdpersonen uit Dostojevski's in dit opzicht toch al zo rijke oeuvre. 'Een mens die in alle opzichten goed is', een soort Jezus, maar toch een mens van vlees en bloed, hoe naïef en goed van vertrouwen hij ook is.

  • Aantekeningen uit het dodenhuis en Vernederd en gekrenkt zijn bijna gelijktijdig geschreven, in 1860, en ze zijn de meest autobiografische werken in Dostojevski's oeuvre, maar tegelijkertijd volkomen verschillend.


    Aantekeningen uit het dodenhuis is een verhaal over de lotgevallen van de schrijver in een Siberische strafkolonie en daarmee het allereerste voorbeeld van Russische kampliteratuur. Het is een rauw, maar scherpzinnig en objectief boek over de zware criminelen tussen wie Dostojevski vier jaar lang opgesloten zat. Hij laat zich erin kennen als een onnavolgbaar psycholoog en een meeslepend schrijver.


    Vernederd en gekrenkt is een echte Peterburgse roman. De schrijver voert zichzelf ten tonele in een driehoeksverhouding zoals Dostojevski die zelf had meegemaakt. Hij vervlecht dit gegeven gaandeweg met het hartverscheurende verhaal van de kleine Nellie, een weesmeisje over wie de schrijver zich ontfermt, uitmondend in een uitermate spannende intrige. Dostojevski geeft een fascinerend, bijna hallucinant beeld van het Petersburg, in een verhaal dat alle registers van regelrechte satire tot diep mededogen weet te bespelen.

  • In zijn roman Netotsjka Nezvanova voert Dostojevski, voor het eerst in de Russische literatuur, een vrouw op als verteller en held van het verhaal. Haar onafhankelijke en vastberaden zoektocht naar de waarheid zet de onderlinge verhoudingen op scherp, en het verhaal geldt als een belangrijke bijdrage tot de verbeterde positie van de vrouw.

    Dostojevski weet op onnavolgbare wijze de uitzinnigste verhalen te combineren met diep inzicht in de menselijke psyche. Hij diept zijn verhalen zogenaamd op 'uit de herinneringen van een dromer', laat onderlinge verhoudingen stormachtig uit de klauwen lopen en schrijft soms zulke komische scenes dat Gogol ze zonder aarzelen ondertekend zou hebben. Dostojevski is kortom in zijn vroege romans al net zo veelzijdig als we van zijn latere, grote werken gewend zijn.

    Dit nieuw vertaalde deel in de Russische Bibliotheek - deel 2 van de Verzamelde werken - bevat behalve De kleine held vier andere vroege romans van Dostojevski: Witte nachten, Netotsjka Nezvanova, Wat oom had gedroomd en Stepantsjikovo en de mensen die er woonden. Vertalers Arthur Langeveld, Madeleine Mes en Gerard Cruys verlenen Dostojevski de glans die hij ook in het Nederlands verdient.

  • Dostojevski werd in 1845 op slag beroemd met zijn eerste boek, 'Arme mensen'. Zijn literaire vrienden herkenden in hem vrijwel onmiddellijk de grote schrijver (van Misdaad en straf en De broers Karamazov) die hij later zou worden. Bij zijn arrestatie wegens revolutionaire opvattingen in 1849 had Dostojevski al een aanzienlijk aantal beklemmende en diep psychologische romans en novellen op zijn naam staan. Hij werd voor het vuurpeloton gebracht maar op het laatste moment ontving hij gratie: hem wachtte het strafkamp in Siberië.
    Dit boek bevat alles wat hij vóór zijn arrestatie schreef: 'Arme mensen', 'De dubbelganger', 'Roman in negen brieven', 'Mijnheer Prochartsjin', 'De hospita', 'Polzoenkov', 'Een zwakke ziel', 'De eerlijke dief', 'Een kerstfeest en een huwelijk' en 'Iemand anders z'n vrouw en de man onder het bed'. Deze tien werken van Dostojevski verschijnen nu in een compleet nieuwe en wervelende vertaling van Arthur Langeveld en Madeleine Mes.

  • Verzamelde werken | 11 Brieven Nieuw

    De eerste brief schreef Dostojevski samen met zijn broers en zusje in 1832, de laatste een paar dagen voor zijn dood. Dostojevski is in zijn brieven bijzonder openhartig over zijn levensomstandigheden, in het bijzonder over zijn bijna altijd precaire financiële situatie, zodat er veel gegevens uit geput kunnen worden die relevant zijn voor zijn biografie. Bovendien is hij bijzonder eerlijk en persoonlijk - hij schrijft zijn brieven niet omwille van uiterlijk vertoon of met het oog op publicatie.

    Zijn volgehouden, onbevangen vertelwijze van dramatische en banale voorvallen kan niemand onberoerd laten.

  • Dit deel van Dostojevski's Verzamelde werken bevat het Dagboek van een schrijver. In 1873 werd Dostojevski redacteur van het weekblad Grazdanin (De burger), waarin hij dit dagboek in maandelijkse afleveringen publiceerde. Het bevat zowel persoonlijke notities, anekdotes en columnachtige stukken als korte verhalen.

  • Hoe krijgt iemand het voor elkaar om anderen de politieke moord te laten begaan die hij gepleegd wil zien?
    In 1869 vermoordde de 22-jarige 'revolutionair' Sergej Netsjajev met enkele medestanders een 'verrader' uit eigen rijen. Hijzelf slaagde er als enige in geruime tijd uit handen van de politie te blijven. De moord inspireerde Dostojevski tot zijn meest politieke roman, die niets aan actualiteit heeft ingeboet. Hoeveel politieke moorden worden immers niet gepleegd waarbij de opdrachtgevers, de boze geesten uit de titel, buiten schot blijven?
    'De grootste terrorist is hier eigenlijk Dostojevski zelf,' schreef Karel van het Reve. 'Op drastische wijze slacht hij op het eind bijna alle personen in het boek af, want van revolutie, meende hij, kan nooit iets goeds komen.'

  • Dit deel van de Verzamelde werken bevat de roman De jongeling. Dostojevski schreef De jongeling nadat hij vanuit het buitenland weer teruggekeerd was naar Sint Petersburg, en voordat hij aan zijn magnum opus, De broers Karamazov begon.

    De roman, spelend rondom 1860, beschrijft het leven van de 19 jaar oude, ontwikkelde jongeman Arkadi Dolgoriki, het ondergeschoven kind van de controversiële landeigenaar en rokkenjager Versilov. Dostojevski concentreert zich op het steeds oplaaiende, ideële conflict tussen de vader en de zoon, dat de strijd weerspiegelt tussen het conventionele 'oude' gedachtegoed en het nihilistische 'nieuwe' gezichtspunt van de Russische jeugd, die de Westerse of Europese cultuur omhelsde en de Russische cultuur krachtig verwierp. Intussen beminnen vader én zoon dezelfde vrouw...

  • De stof voor zijn roman Demonen vond Dostojewski in zijn eigen land en tijd. De geheime verenigingen van revolutionaire anarchisten waren aan de orde van de dag, de revolutionaire theorie begon zich juist aan het eind van de zestiger jaren te uiten in daden een proces tegen een revolutionaire cel welke één harer leden wegend verraad geliquideerd had, leverde materiaal voor een van de episodes van het boek: de moord op Sjátow. Men doet er echter goed aan zich te realiseren dat Dostojewski geenszins de bedoeling had een fragment der Russische maatschappij van zijn dagen te schilderen. Evenmin verwarren men het chaotisch-
    apocalyptisch mensenbeeld dat Dostojewski hier tekent, met de ,, Russische mens'' of de
    ,,Russische ziel''. Met nadruk stelde de kritiek van zijn tijd vast dat deze als krankzinnigen ronddolende mensen in Rusland niet voorkwamen.
    Wat Dostojewski in feite deed was: demonstreren dat de menselijke vrijheid niet zelfgenoegzaam is, omdat zij noodzakelijkerwijs uitloopt op de vernietiging dier vrijheid zelve.
    Vooruitlopend op de geschiedenis heeft Dostojewski met profetische helderheid aangetoond in welke richting de ,,autonome mens'' welke de negentiende eeuw predikte, zou evolueren. Vandaag, tachtig jaar na dit boek, zijn wij minder geneigd om te beweren dat dit soort mensen onder ons niet voorkomt. De heilstaat van Pjotr Werchowjénski komt ons zeer bekend voor; de moord op Sjátow is, bij wijze van spreken, een dagelijks krantenbericht; de halfzachte houding van de ,,leidende standen'', die eenvoudig niet beseffen wat zich onder de oppervlakte afspeelt, is evenzeer een vertrouwd verschijnsel.
    Misschien eerst in onze tijd en ook nu nog niet volledig is het begrip ontstaan voor de huiveringwekkende diepten van verwording, welke Dostojewski in dit boek zo roekeloos heeft blootgelegd. Wij weten naar welk een afgrond van ontmenselijking de mens wegspoelt, indien hij aan zichzelf en aan eigen krachten wordt overgelaten.

  • Dostojewski's beroemde, waarschijnlijk meest gelezen roman wordt nu in een nieuwe vertaling uit het Russisch aan de Nederlandse lezers aangeboden onder de titel, die enigszins vrij is weergegeven, maar die een vertrouwde klank voor ons heeft: Schuld en boete. Dit boek, dat in 1867 verscheen, is de eerste van de zgn. grote romans van Dostojewski. Hierin is de hoofdlijn strakker vastgehouden dan bij deze schrijver soms het geval is. Het is de geschiedenis van de geestelijk en sociaal onderkomen student Raskoljnikow, die door een 'Napoleontische' daad zijn gevoel van eigenwaarde en onafhankelijkheid tracht te handhaven en een moordenaar wordt. Later komt hij door zijn liefde voor het gevallen meisje Sonja, die verheffend op hem werkt, tot vrijwillige schuldbetekenis. Deze hoofdlijn wordt met andere gecombineerd en vaak erdoor gekruist. Dit gebeurt voornamelijk, doordat Dostojewski naast de donkere figuur van de hoofdpersoon de lichte gestalte plaatst van zijn zuster Doenja, die in haar ongereptheid en zuivere bedoelding wordt bedreigd door duistere elementen als Loedjin en Swidrigïlow. Deze samenstelling levert een grootse dramatische schildering op. Ook in de nevenpersonen van de handeling zijn er vele die door de fijne en diepgaande karakteristiek van de schrijver een onvergetelijke indruk maken.

  • Deze roman handelt over méér dan valkuilen in de roulette-sfeer. De speeltafel is het karkas van meer omvattend thema's: ijdelheid en spilzucht. En die leiden - óók in deze roman - tot vergooide kansen. In deze roman wordt dan ook niet alleen de bezetenheid beschreven die men heden ten dage nog in casino's aantreft, maar ook de gevolgen van deze afgoderij: zo gaat de liefde, belichaamd in de lieflijke miss Polina aan de gokverslaafde hoofdpersoon voorbij zonder gekend te zijn. De hoofdpersoon kwalificeert zich daarmee als ''ondankbaar, nietswaardig, kleingeestig en ongelukkig''. Een noodlot dat zich vaker voltrekt dan men zou denken.

  • De 'vernederden en vertrapten' zijn de weerlozen, wier hart zuiver en kwetsbaar is, en een gemakkelijke prooi van 'Profiteurs en zwendelaars. Zij zijd altijd slachtoffer, maar zelfs in hun uiterste ellende zijn zij menselijker en trotser dan de beulen. Een van hen is Natasja Nikolajefna Ichmenjef, de dochter' van een eerzaam en gewetensvol rentmeester. Zij is opgegroeid in de warme bescherming van haar vaders huis, en vlak naast haar leeft de jonge Iwan (Wanja), die voor haar geluk bestemd is. Maar wanneer het ongeluk eenmaal het huis van haar vader getroffen heeft, treft het ook haar hart, en geeft zij zich zonder voorbehoud, wetend wat komen zal, aan de man die haar ongelukkig moet maken. Alosja, haar minnaar, is een goede jongen, een en al openhartigheid, en vol plannen voor de toekomst die zich nooit verwezenlijken zullen. Hij leeft op de impuls van het ogenblik en achter hem staat zijn vader, vorst Pjotr Aleksandrowietsj Walkofski, die met geniale doortraptheid de zwakkeling bespeelt en misbruikt voor zijn doeleinden. Met een merkwaardig soort helderziendheid beleven deze mensen hun lot. Natasja, die het schamele einde voorziet; Alosja die terwijl hij ze uitspreekt de grond onder zijn vurige liefdesbeloften ziet wegvallen; vorst Walkofski,die met een onverholen genoegen in eigen gemeenheid de motieven van zichzelf en van de anderen doorziet. Een wezen apart in dit verhaal is Nelly, een bijfiguur, die in eerste aanleg gekopieerd schijnt van Dickens' heldin uit', The old Curiosity Shop, maar die gaandeweg de smartelijke luciditeit van al Dostojewski's kinderfiguren vertoont: kinderen die voelen als volwassenen maar nog volstrekt onbeholpen zijn in hun uitingen.

empty