TDE

  • De smearlappen

    Anne Wadman

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    De smearlappen is de iepenhertige bycht fan in jonge frou, Deboara Eelkje Lyklama Taconis, dy't langet nei frijheid en fiere fierten. Se wennet allinne mei har heit, in `gelearde boer', dy't hielendal opgiet yn syn genealogyske hobbys. Op in jûn komt in jongkeardel oan de doar om in ammerke molke. It is Wilte Akkerbol, ien fan fjouwer bruorren dy't mei har arkje yn de buert lizze foar baggerwurk. Eelkje slacht him oan de heak mar wurdt it slachtoffer as de bruorren har der mei bemuoie. Har heit blykt by einsluten de grutste smearlap.
    Doe't De smearlappen yn 1963 ferskynde, joech dat gâns opskuor. De auteur skreau foar dy tiid frijmoedich en ûntheisterjend oer seks. It boek waard in bestseller en in Nederlânske útjefte ferskynde by Bruna. Dizze sânde printing is de yntegrale werjefte fan de sechsde út 1983, mei ynbegryp fan de tekeningen dy't Gerrit Breteler op fersyk fan de auteur makke hat.

    Wat my it meast boeid hat by it op 'en nij lêzen fan De smearlappen is de styl fan skriuwen. Wadman hâldt konstant de gong deryn, mei in treflike ôfwikseling fan woede, fertriet, sarkasme, spot, selsspot, allegearre to the point ferwurde en krekt dosearre.
    Tiny Mulder oer de sechsde printing yn it Friesch Dagblad

    Eelkje is op syn minst fyftich prosint skuldich oan it drama en ik leau dat dat by Wadman it revolúsjonêre is, dat De smearlappen sa populêr makke hat. Eelkje is in geile boeredochter en dat mocht net yn de Fryske eroatyske tradysje (Kloosterman, Brolsma).
    Steven H.P. de Jong yn Ta in hichte of de balke yn eigen each

  • De reade bwarre

    Trinus Riemersma

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    It kearnferhaal yn dit boek hannelet oer de bodzjende gerniershúshâlding Bosma, alias de `Modderklauers', op it Ferwerter klaailân. Dêrnêst is der de geheimsinnige sekte fan de `Bwarristen' dy't de lear neifolget fan de reade boarre Boldgrim, de `grutte ferneuker'. In tredde ferhaalline fertelt de jeugdoantinkens fan it jonkje Tilly, it autobiografyske part fan it boek. Tuskentroch spylje parody op en polemyk mei histoaryske figueren út de Fryske beweging en literatuer, taalwittenskip en skiednis in rol.
    It boek stelt troch de ôfwykjende stavering it ideaal fan it Frysk as in folsleine kultuertaal yn de kiif. Riemersma doktere dy stavering út yn de tiid dat hy en oaren iveren foar fiergeande staveringsfernijing, dy't der yn 1980 by einsluten net kaam.
    De Reade Bwarre wurdt algemien sjoen as it hichtepunt yn it wurk fan Trinus Riemersma. Hy krige der yn 1995 de Gysbert Japicxpriis foar. Dit boek is de werútjefte fan de twadde printing út 1993.

    In de roman is alles gethematiseerd wat de Friese literatuur tot de Friese literatuur maakt.
    Liesbeth Brouwer yn Parmentier

    Uiteindelijk is het boek - ook - geworden wat Riemersma destijds voor ogen had: een literaire hommage aan zijn vader.
    Sytske van Aalsum yn Trouw

    Riemersma boartet mei syn lêzers, mei syn ferhalen en mei himsels as skriuwer. Hy jaget de boel yn de bulten. Riemersma is ús earste postmodernist yn in faaks noch mytysk Fryslân.
    Advyskommisje GJpriis 1995 yn Trotwaer

  • Hilbrand en syn suske Fardou wenje wat isolearre op in pleats bûtenút. Har heit wol dat se mei sport grutbrocht wurde, har mem set se op it spoar fan de literatuer. It ferhaal wurdt ferteld troch Hilbrand. Heit en mem ha in minne relaasje en hy ûntdekt dat heit mei oare froulju omslacht. Sels rekket er fereale op syn suske. Hy pakt der mei om en kin neat skine litte. Allinne syn pake, dy't net mear prate kin, fertelt er it oan. As Fardou troch in tafal te witten komt wat hy foar har fielt, krije se in ferhâlding. De relaasje kin net geheim bliuwe en kriget in dramatyske ein. It ferhaal fan dizze ûnmooglike leafde spilet him ôf tsjin it treflik oproppen dekor fan de jeugdkultuer fan de santiger jierren.

    Swarte ingels kaam út yn 2004 en waard in jier letter bekroand mei de Fedde Schurerpriis, debútpriis fan de Provinsje Fryslân. In oersetting troch de auteur sels ferskynde ûnder de titel Zwarte engelen.

    De sjuery fan de Fedde Schurerpriis: `Fardou behearsket de sirtuaasje en Hilbrand lit him meislepe en is faak eangstich. Dy rolferdieling draacht tige by oan de kwaliteit fan de roman. (...) Yn psychologyske sin wurde Fardou en Hilbrand oertsjûgjend delset en de lêzer kin der in hiel ein yn meigean, hoe aaklik it ek is. Fan it begjin ôf leit der in `doem' oer it ferhaal, mar de útwurking is nuansearre, iepen en jout romte. (...) Wat de styl oangiet, Willem Schoorstra hat in grutte taalmacht en is in rasferteller. Hy skriuwt mei gong, effektyf, byldzjend, somtiden lyrysk, somtiden ek smaaklik.'

    In werútjefte fan Swarte ingels ferskynde yn 2010 yn de rige `Nije biblioteek'. Yn febrewaris en maart 2011 stie de titel sintraal yn de lêsbefoarderingsaksje `Fryslân lêst syn toppers'. Der kaam in nije edysje fan it boek, mei lytse korreksjes. Dizze útjefte is de fjirde edysje.

  • Dit boek spilet om 1900 hinne. Haitze Holwerda hat trije seizoensarbeiders fan It Bilt ynhierd foar de ûngetiid. It akkordearret net tusken harren. Holwerda fynt de mannen te mûlryp en te selsbewust. Geandewei ûntjout him in machtsstriid, dêr't de boer slach op slach yn ferliest. As it wurk earder dien is as foarsjoen jout er de Bilkerts dien, tsjin de ôfspraken yn. It konflikt rint heech op. By einsluten moat de greidboer belies jaan en komt er ta ynkear. Hy docht net allinne de arbeiders rjocht, mar fersoenet him ek mei syn God.
    Van Houten syn iennichste roman is in begryp yn de Fryske literatuer. It boek ferskynde foar it earst yn 1938 en belibbe in tsiende druk yn 1991. Dizze alfte printing is de werútjefte fan de njoggende printing út 1983.

    As men sjen litte wol dat net elke roman oer it boerelibben in `boereroman' yn de mispriizgjende sin fan it wurd hoecht te wêzen, kin men hast gjin better foarbyld neame as de `Sûnde'.
    Jan Wybenga yn de Leeuwarder Courant.

    Ik hie leaver hân dat Van Houten net in stumperige Haitze, mar in echte rotsak beskreaun hie, en dat er dy figuer net mei mylde humor, mar mei frettend sarkasme temjitte kommen wie. Doch, dat moat ik tajaan, `De sûnde' is troch it begekjen fan dy konservative opfattingen maatskippijkritysker as alle boereromans fan it foaroarlochske tiidrek.
    Trinus Riemersma yn De Kul (omstavere)

  • Tin iis

    Tiny Mulder

    • Tde
    • 1 December 2014

    De roman Tin iis is ien fan de meast wurdearre boeken út de Fryske literatuer. Haadpersoan is Klaske Jagersma, 14 jier yn 1942. Har âlder suske Dineke sit yn it ferset en sels wurdt sy dêr starichwei ek yn behelle. It ferhaal giet ek oer de wederwaardichheden fan de famylje Jagersma dyt it hûs iepenstelt foar ûnderdûkers dyt dêr koarter of langer tahâlde, om te begjinnen it joadske famke Anneke. Yn har biografy Foar alles is in tiid út 2006 seit de skriuwster dat se har lilk makke om it feit dat nei 1945 de rol fan de frou yn de oarloch ûnderbeljochte bleaun wie. Tin iis wie ek bedoeld om dêr wat yn te feroarjen. De earste printinge ferskynde yn 1981, de fyfde yn 2005. Tiny Mulder makke sels in oersetting yn it Hollânsk, Gevaarlijk ijs.


    In roman dyt de jongerein fan dizze tiid, dyt de besetting net trochmakke hat, oansprekke sil. Der kin har wat dat oanbelanget net gau in better boek yn hannen jûn wurde, omdat it sa autentyk is.
    Piter Terpstra yn it Frysk Deiblêd
    Tiny Mulder (1921-2010) kaam op har trettjinde yn Drachten te wenjen. Yn de oarloch rekke se yn it ferset behelle as koerierster. Nei de oarloch waard se sjoernalist en literêr kritikus by it Friesch Dagblad. Se waardwurdearre om har selsstannich en kritysk oardiel. Tiny Mulder skreau gedichten, berneboeken, ferhalen en twa romans. Yn 1986 krige se de Gysbert Japicxpriis.

  • In bolle yn 'e reak

    Anne Wadman

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Plak fan hanneling: it Fryske greiddoarp Flokswert yn 'e jierren justjes foar, tidens en krekt nei de Twadde Wrâldoarloch. Haadpersonaazjes: Bouke Martensma, in handikapte skriuwer, Minke Wiuwerda, eigensinnige dochter fan in slachter-lânferrieder en doarpsdokter Jos Degreve, op wa't de titel betrekking hat. Dy trije binne lotgenoaten, oan inoar ferbûn troch frjemde triedden fan tagedienens, skuldgefoel en ûnwissens. Foar elk fan har jout dat komplikaasjes en hat it konsekwinsjes. Op 'e eftergrûn spilet de doarpsmienskip mei syn godstsjinstige en maatskiplike tsjinstellingen, mei ferset en ferried, mei al syn nuverichheden en syn sjarmes. In kronyk fan minsklike lytsens soe men dit relaas neame kinne, teboeksteld troch Martensma. Mar neat is sa lyts of der skimeret út en troch ris in glimp fan wat grutters trochhinne. Dizze tredde printing is in werútjefte fan de earste printing út 1986.

    Lês it boek, soe ik sizze wolle, keapje it en jou it ek de jongerein yn hannen. Net iens om't se dêr goed Frysk yn oantreffe, mar om't it in sjenwize jout op it ferline en op minsklike ferhâldingen yn it algemien. Wadman toant him mei dit boek in betûfte romancier, in fakman.
    Jo Smit yn Frysk en Frij

    De tsjinstelling goed/fout wurdt troch Wadman yn dit boek gâns relativearre, al bliuwt it nazy-wêzen in kwestje fan dommens, sleauwens en oerflakkichheid.
    Steven H.P. de Jong yn Ta in hichte of de balke yn eigen each

  • Cornelis Frederiks wurdt assistint fan boumaster Jacob van Aaken, dy't yn 1529 begongen is mei de bou fan de Aldehou yn Ljouwert. Troch de sunigens fan de opdrachtjouwers wurdt de fundearring net goed útfierd en begjint de toer skeef te sakjen. Nei Van Aken syn dea wurdt Cornelis boumaster, mar as it jild op is moat de bou úteinlik stillein wurde. It boek fertelt net allinne it relaas fan de mislearre bou, mar ek fan de leafde tusken Cornelis en Van Aken syn tsjinstfaam Chistyn, yn de tiid fan de herfoarming, mei spanning en betizing, as fan hegerhân op nije sekten reagearre wurdt mei ferfolging. Tamminga syn histoaryske roman waard yn 1986 bekroand mei de Piter Jellespriis fan de stêd Ljouwert.
    Dizze fjirde printinge is de werútjefte fan de earste printing út 1985.

    It is in stik tige wichtige, oant no ta net of amper yn de literatuer ferarbeide Ljouwerter skiednis, dy't yn De boumaster fan de Aldehou ta libben brocht wurdt. Ta libben yn kante, men kin gerêst sizze markante taal, dêr't nammers de boumaster fan Ysbrechtum it masterskip oer hat.
    Sjuery Piter Jellespriis

    In meinimmend boek foar wa't hâldt fan in op tradisjonele mar tige sfearfolle wize ferteld ferhaal.
    Tineke Steenmeijer-Wielenga yn de Leeuwarder Courant

    De boumaster fan de Aldehou is in ljochtsjend foarbyld fan wat it Frysk, sûnder opgniste wurden, noch wêze kin.
    Piter Terpstra yn De Strikel

  • Sa'n tuzen blauwe skriften

    Doeke Sijens

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Yn dit boek wurdt it libben beskreaun fan Reinder Brolsma (1882-1953), ien fan de grutte Fryske skriuwers fan de tweintichste ieu.
    Ferneamd om syn wurk, bleau syn persoanlik libben oant no ta fierhinne ûnbekend. De biograaf hat tagong krigen ta famyljedokuminten en petearen hân mei Brolsma syn dochter, syn pakesizzers en oare famylje en kunde. Sa is in boek ûntstien dat in rykdom oan ynformaasje jout oer Brolsma syn libben en wurk.
    De skriuwer waard berne te Stiens en swalke as ferversfeint hiel Fryslân troch, ear't er ferversbaas waard, earst yn Lichtaard en letter yn Akkrum. Dêrnei slagge er yn Ljouwert oan wurk, wylst er syn liddige oeren wol sa'n tûzen blauwe skriften folskeau. Omtrint yn alle Fryske tydskriften wie wurk fan syn hân te finen. Net earder as yn 1936 koe er de kwaste dellizze en waard er sjoernalist. Benammen troch syn rubriken yn de Hepkema-kranten wie er de meastlêzen skriuwer fan syn tiid. Troch syn skriuwerskip moast er yn 'e oarloch kieze. Hy sleat him oan by de Fryske Rie en oanfurdige de Harmen-Sytstrapriis út hannen fan de besetters. Foar syn kar krige hy nei de oarloch in publikaasjeferbod fan oardel jier.
    By de lêzers en syn kollega's bleau syn wurk populêr sa't by de huldiging ta gelegenheid fan syn santichste jierdei yn 1952 dúdlik nei foaren kaam.
    Sa'n tûzen blauwe skriften is in moderne skriuwersbiografy dy't troch de treflike dosearring fan de ynformaasje noflik lêst. It is in `must' foar elkenien dy't niget hat oan 'e Fryske literatuer.

  • Skiednis fan de Fryske biweging is it earste folsleine boek oer de `Fryske beweging'. Under dat begryp falle alle organisaasjes en minsken dy't har ynsetten hawwe om it Frysk mear earmslach te jaan. Van der Schaaf krige yn 1972 fan de Fryske Akademy de opdracht om it boek te skriuwen; hy wie doe krekt mei pinsjoen. Syn doel wie nei te gean wat de gefolgen en fertuten west hiene fan it `yn it begjin fan de njoggentjinde ieu op gong kommen en stadich krêftiger wurdend stribjen om it âld kultuerbesit fan Fryslân wer ta libben te bringen'. Oardel ieu skiednis wurde troch him libben en detaillearre beskreaun. Oan de jierren 1940-1945 binne twa haadstikken wijd. It boek ferskynde yn 1977 krekt even earder as it proefskrift fan Gjalt Zondergeld, De Friese beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen. Van der Schaaf idintifisearre him mei de Fryske beweging, Zondergeld kritisearre. Yn 1978 krige Van der Schaaf de Piter Jellespriis fan de stêd Ljouwert foar dit boek. Dizze útjefte is de werútjefte fan de earste printing út 1977. It boek is net omstavere.

    Van der Schaaf lit sjen hoe't de dream fan de romantyk en âldheidkunde en taalkundige niget fan in genoatskipsrûnte útgroeide ta in taalstriid en in emansipaasjebeweging.
    Ut it sjueryrapport fan de Piter Jellespriis

    Juist die informatie en die nuchterheid, de weergave van feiten tegen de vluchtige, maar wel kenmerkend geschetste achtergrond van de verschillende tijdsperioden, maken dit boek tot een evenwichtig werk, leerzaam, documentair en boeiend.
    Pieter Terpstra yn it Nieuwsblad van het Noorden

  • Imitaasjelear

    Jitske Bilker

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Anke Stevens is yn in beskerme milieu grutbrocht dêr't it kristlik leauwe it fûnemint is fan it bestean. Se wol har net deljaan ûnder it gesach fan har âlden en ûnder ynfloed fan har hertsfreondin Margreet skuort se har los út in fermidden fol beheinings. Op har reis nei folwoeksenens lit se in spoar fan mislearre relaasjes nei. Se wit net hoe't se har bine moat en flechtet fan de iene relaasje yn de oare. Se brekt net allinne mei thús mar letter ek mei har âlde freonen. Se komt úteinlik sels ta de ûntdekking dat se mei Margreet brekke moat.
    Jetske Bilker hat foar har debútroman in nijsgjirrige struktuer keazen, mei in ferdieling yn twa parten, wêrby't it twadde part in soarte fan spegeling foarmet fan it earste. Se krige yn 1990 de Fedde Schurerpriis foar Imitaasjelear. Dizze twadde printing is in werútjefte fan de earste printing út 1988.

    Imitaasjelear bringt de iensumheid, doelleazens en ûnwissens fan in opgroeiend famke tige skerp oer.
    Jitske Kingma yn Trotwaer

    Jetske Bilker skriuwt goed, soms mei humor en snedige waarnimming.
    Anne Wadman yn Frysk en Frij

    Jetske Bilker is bysûnder goed yn de beskriuwing fan de gewoane deistige dingen, sûnder dêrmei yn it nearzige realisme te ferfallen dat sa faak it skaaimerk is fan jonge Fryske skriuwers
    Jelma Sytske Knol yn Hjir

  • De earste printing fan Jan Piebenga syn `Koarte skiednis' ferskynde yn 1939. It wie it earste folsleine skiednisoersjoch fan de Fryske literatuer en ûntstien út de praktyk fan it lesjaan. It boek is tige ferheljend fan opset en jout rom omtinken oan persoanen en omstannichheden. It besiket elke Fryske skriuwer in plakje te jaan, ek dyselden dy't fan it twadde of tredde plan achte waarden. Literatuer en taalbeweging wiene by Piebenga twa kanten fan deselde medaille.
    Piebenga wie 28 jier doe't er it boek skreau. Syn generaasjegenoaten liezen it as in meislepende histoaryske roman. Yn 1957 ferskynde de twadde útwreide edysje. It boek foel der doe minder goed yn omdat de grutte feroaringen fan nei 1945 misten. Dat nimt net wei dat it boek foar de stúdzje fan de âldere literatuer noch altyd in weardefolle boarne is. Dizze útjefte is de werprinting fan de twadde edysje út 1957.

    Ryklik de mjitte fan 'e oandacht en de wurdearring krije by Piebenga de minsken mei hertstocht, mei felle begearten, mei demony, mei oanstriid ta it grutte, ek as al dy eigenskippen swak of ûnoannimlik yn it wurk, de prestaasje realisearre binne.
    Y. Poortinga yn de Leeuwarder Courant

    Men wordt hier voorgelicht door een deskundige, die, weliswaar gedreven door de liefde voor Friesland, maar toch voorzichtig en zo objectief mogelijk, de veelsoortige uitingen van de menselijke geest op literair gebied op hun juiste waarde tracht te schatten. Uiteraard is zijn visie persoonlijk.
    B.W. van Klaarbergen yn Levende talen

  • De bondel In brulloft yn de Wâlden is in kar út de bêste proazastikken fan Tsjibbe Gearts van der Meulen en útjûn ta gelegenheid fan syn 150ste bertejier. Besoargers wiene Freark Dam en Ype Poortinga. Hja neamden him njonken Waling Dykstra de wichtichste folksskriuwer fan syn generaasje. Yn syn wiere ferhalen is de skriuwer neffens de besoargers op syn bêst. Hy jout ek in skat fan ynformaasje oer himsels en syn eigen geastlike ûntjouwing, mar benammen op it stik fan kultuerskiednis en folkskunde út de foarige ieu. Der sit aksje genôch yn, sels de `thriller'-eftige eleminten ûntbrekke net.

    Tsjibbe Gearts van der Meulen stie bekend as folksskriuwer. Fanwege syn ûnevenredige en ritige persoanlikheid kaam er as mins en as skriuwer gauris ferrassend út 'e hoeke. Hy hie in protte fantasy en humor. Syn wurk tsjûget fan in sjoernalistike ynslach en hy hat rûnom niget oan. It belang en de apartens fan wat er belibbet bringt er yn syn ferhalen oer. Gâns fan de ferskynsels en de geast fan de 19de ieu komt de lêzer út syn wurk temjitte. Wie Waling Dykstra besteklik en bestindich, Van der Meulen wyldseauwich en fantastysk en mei it hert op 'e tonge. Utersten, alle kanten oer, yn de ienheid fan in ferwûndere en opteine persoanlikheid. Dit boek is de werútjefte fan de earste printing út 1974.
    It boek is net omstavere.

  • Yn dizze boereroman út 1939 wurdt in fetweider delset dy't besiket syn lytse buorkerij en húshâlding fan frou en trije dochters yn bestjoer te hâlden. Dat slagget him mar amper, want de froulju dogge har eigen sin. It ferhaal folget it jier dat de trije fammen oan in man slagje. De âldste, Fokje, giet nei Hollân en ûntfangt dêr temûk har Fryske frijer Keimpe. Froukje rekket nei in dei op stap nei de TT yn Assen yn ferwachting fan buorman Sibbele, in rûge mar grutte boer. Hoewol't har âlden leaver in man mei in hegere funksje foar har hân hiene, trout se mei him. Geeske, de jongste, slagget oan in yntellektuele drompelsliper út de stêd, lid fan de NSB. Dizze roman hat bekendheid krigen yn de Fryske literatuer omdat der foar it earst iepentlik yn skreaun waard oer seks. De roman waard dêrneffens posityf ûntfongen, omdat de erotyk yn tsjinst stiet fan in fitale en natuerlike libbenshâlding. It ûntbrekken fan in dúdlike moraal docht modern oan.
    Dit boek is de werútjefte fan de tredde printing út 1993. It neiwurd is fan Tr. Riemersma.

    De kwaliteiten fan Kiestra as ferteller tille dit boek fier út boppe in gewoane boereroman.
    Yn de Leeuwarder Courant

    Kiestra is in tige wisse skriuwer dy't syn wurden as spikers yn it hout driuwt. Dat proaza is rjocht op 'e man ôf, in bytsje sarkastysk soms, en altiten fan in sterke kwaliteit.
    Yn it Bolswarder Nieuwsblad

  • De wylde boerinne

    T.E. Holtrop

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Boerinne en widdofrou Broersma jout har buorman Lammers blau, in lyts en ûnsjoch mantsje, mar wol boer op in grutte pleats. As wraak ûntseit Lammers frou Broersma it rjocht fan reed, foar har needsaaklik as ferbining mei de bûtenwrâld. It konflikt tusken beide graniten karakters wurdt pas beslikke mei de dea fan beiden. De wylde boerinne fan Teatse E. Holtrop wurdt beskôge as syn masterwurk yn proaza. It ferhaal waard al yn 1915 publisearre yn Swanneblommen mar pas sechstjin jier letter as in novelle yn boekfoarm útjûn. In Hollânsktalige oersetting waard bekroane mei de haadpriis yn in wedstriid fan it literêre tydskrift De Gids. Yn 2007 ferskynde De wylde boerinne by útjouwerij Perio as byldferhaal. Dit boek is in werútjefte fan de earste printing fan de sammelbondel út 1979, mei in ynlieding fan besoarger Jacobus Knol.

    De tipearring fan de boerinnne en fan har tsjinspylder, buorman Lammers, tsjûgje fan it fermogen fan de skriuwer om him yn te libjen yn dizze ûnfersetlike figueren. It miljeu dêr't se yn libje krijt in heldere tekening.
    Tiny Mulder yn it Friesch Dagblad

    Opzet en afloop van het verhaal, dat maar ruim dertig bladzijden telt, zijn zo fascinerend, dat men het nooit meer vergeet. Het behoort tot het beste proza dat ooit in het Fries is geschreven.
    Pieter Terpstra yn it Nieuwsblad van het Noorden

  • Frijende kikkerts

    Hylkje Goinga

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Hylkje Goïnga fertelt yn Frijende kikkerts op in hast achteleaze wize it emosjonele ferhaal oer de striid fan Martha yn de relaasje mei har man. Hy hat gjin wiere oandacht foar har en is har ûntrou. Sa komt sy yn in krisis telâne. As se him op in dei in koarkelûker yn it boarst draaie wol om te sjen oft syn hert noch wol foar har kloppet, lit hy har opnimme yn in ynrjochting. Troch it relaas dat sy oan de minsken fan de klinyk fertelt kriget de lêzer ynsjoch yn de foarskiednis en yn wat Martha besielet. Se fynt har selsbetrouwen werom en slagget deryn om fan him los te kommen. It boek ferskynde foar it earst yn 1986. Dizze tredde printinge is de werútjefte fan de twadde út 2010.

  • De bijekening

    Sjoerd van der Schaaf

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Bouwe Caesar Hommema, in wat twiveleftige profeet, is in nijljochter dy't stúdzje makket fan it bijefolk. Hy siket it geheim fan har perfekte wurkferdieling en wûnderlik goed regele libben én stjerren. As hy dat geheim ûntriedselje kin, wol er dat ek op de minskemaatskippij tapasse. Hommema is in man mei in geniale ynslach, mar hy rekket yn betizing. De bewenners fan Trimbeets, it doarp yn de súdlike Wâlden dêr't it ferhaal spilet, besykje him sa goed mooglik te heinen en te kearen. Hommema syn foarbyld is Pjotr Kropotkin, ien fan de foaroansteande tinkers fan it anargisme, foar wa't it elkoar helpen fan minsken de basis wie fan syn maatskippijfizy. De skriuwer sketst neist it ferhaal fan Hommema in breed panorama fan de maatskiplike ferhâldingen yn Trimbeets yn de jierren tusken de beide oarloggen. Foar De bijekening krige Van der Schaaf yn 1983 de Gysbert Japicxpriis.
    Dizze tredde printing is de werútjefte fan de earste printing út 1981.

    De fine nuânses fan doarpske ferhâldingen hawwe yn Van der Schaaf in treflike notulist.
    Tiny Mulder yn it Friesch Dagblad

    It is Van der Schaaf nei ús betinken treflik slagge, om in stik Europeeske maatskiplike en geastlike problematyk te beskriuwen yn Fryske persoanen en tsjin in Fryske achtergrûn, sûnder dêrmei de delstap te meitsjen ta it provinsjale yn 'e negative sin. It boek falt krekt op troch it ûnprovinsjale.
    Advyskommisje Gysbert Japicxpriis

  • It freark jabiks folk

    Paulus Akkerman

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Dit boek fertelt it ferhaal fan de bern en oantroude bern fan Freark Jabiks, in laach fan skippers en winkellju. Hiel gewoane minsken, wrotters en wramers, dy't dreame fan in better bestean. Frearkje, de âldste dochter, offeret har hiele libben op, earst foar heit en dan foar har jongste broer Teade. Mei him fart se jierrenlang op de âlde snikke. Ek stiet se noed foar Durkje, de jongste dochter. Hja is troud mei arbeider Auke dy't dreamt fan in eigen spultsje en hieltyd jild fan oaren nedich hat.
    Paulus Akkerman skreau dizze roman yn de oarlochsjierren, earst as fúljeton foar it tydskrift Yn ús eigen tael. Utjouwer Brandenburgh fan Snits publisearre it yn 1946 yn boekfoarm.
    Dit boek is de werútjefte fan de tredde printing út 1994. It neiwurd is fan T. Steenmeijer-Wielenga.

    Akkerman syn boek jout in staal fan ûndjip Frysk realisme, mar dat mei leafde en tagedienens de fynste brokjes fan it libben bepluzet...
    Anne Wadman yn de Tsjerne

    Troch de kostlike taal sjocht men hieltyd it glimkjen fan de skriuwer.
    Jelle Krol yn de Leeuwarder Courant

    Paulus Akkerman wit syn persoanen ta libben te bringen en se prachtich te karakterisearjen.
    Jan Jongsma yn it Friesch Dagblad

  • Simmer

    Nyckle J. Haisma

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Foar Aent Obma, boeresoan en opgroeid op de famyljepleats oan it Dokkumer Djip, is Fryslân yn syn jonge jierren te lyts. Hy swalket de hiele wrâld oer en fia Amearika bedarret er yn Ynje. Pleage troch ûnwennigens komt er nei in fearnsieu in simmer lang werom yn it Heitelân. Aent fynt byld en wêzen fan Fryslân en benammen fan it boerelibben út syn jeugd werom, sa't dy yn syn dreamen, de lange jierren om utens, fêstset en idealisearre binne.
    De novelle Simmer ferskynde earst trije jier nei de dea fan Nyckle Haisma yn it literêre tydskrift De Tsjerne. By gelegenheid fan de Fryske Boekewike 1948 waard it útjûn as boekewikegeskink. Yn itselde jier krige de skriuwer foar Simmer postúm de Gysbert Japicxpriis. Hy wie de twadde auteur dy't de priis krige.
    Dit boek is de werútjefte fan de earste printing út 1948.

    Nettsjinsteande syn altemets kosmopolityske ynslach soe it Haisma nea net slagje om him oan tsjoen en byld fan Fryslân te ûntwinen.
    Klaes Dykstra yn Lyts hânboek fan de Fryske literatuer

    Haisma hat hast deselde jefte as Obe Postma. Mei it bleate neamen fan 'e dingen kin er stimming oproppe.
    Ype Poortinga yn Frysk en Frij

    Hoe blijkt ook uit het bekroonde werk Simmer de diepe liefde voor Friesland van hem, die is heengegaan in de zomer van zijn leven, dat nog zoveel verwachtingen inhield voor de toekomst.
    By de útrikking fan de Gysbert Japicxpriis

  • Op 'e literaire toer

    Hessel Miedema

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Hast alle opnommen wurk yn dizze sammelbondel hat earder yn it literêr tydskrift Quatrebras stien. By de poëzij is de leafdessyklus `Trettjin fersen', mei de bekende rigels: `dêrom lei ik de kul oer 't skouder / en reizge floitsjend ôf', en de grutte sykli `Stadich brekke de foarmen út 'e skyl' en `De greate wrakseling'. Proaza: elf koarte ferhalen yn in yn syn tiid nije styl, sûnder ynterpunksje en haadletters, fol fan kontinu streamende taal dy't de lêzer meifiert as yn in film. Fierder in ienakter, in krityk en in Hollânsktalige ôfskiedsbrief. Fan `De greate wrakseling' ferskynde yn 2005 in aparte nije útjefte by útjouwerij Venus. Dizze útjefte is de werútjefte fan de earste printing út 1973. It boek is net omstavere.

    `De greate wrakseling' soe it epos fan it skeppingsproses neamd wurde kinne of it epos fan de moderne minske, dy't it paad bjuster is, dy't weet hat fan oarsprong en sin en opnij begjinnen, fan de ivige ûnderstream fan it libben en dy't syn hâldfêst fynt yn it skeppend, it dichterlik dwaande wêzen. Wat stil stiet ferkomt.
    Sjoerd Leiker yn De Tsjerne

    Yn Miedema hat Fryslân in skriuwer fan alluere hân, mar suver gjin mins ken him, lêst him en wurdearret him.
    Tr. Riemersma yn It koarte forhaal yn 'e Fryske literatuer fan de tweintichste ieu

    De besieling, passy en driuw dy't dat gedicht [de grutte wrakseling] jeie en de manier sa't de dichter mei nije foarmen boartet, hawwe yn de Fryske poëzy amper har gelikens.
    Eeltsje Hettinga yn de Moanne

  • Kritysk konfoai

    Anne Wadman

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Yn 1951 bondele Wadman de kritiken en essays dy't er oant dan yn it literêr tydskrift De Tsjerne skreaun hie. Hy hifke dêryn de Fryske literatuer oan it `Europeeske nivo' en besocht de selsfoldienens te trochbrekken. Dat die er mei alle skerpte, stilistysk en ynhâldlik. Hy waard oantsjut as in `wikel midden 'e mosken' en krige ek de bynamme `de boal fan De Tsjerne'.
    Ut de ynlieding: `De kronykskriuwer is him bewust dat er fan dy Fryske proazaliteratuer [fan de ôfrûne fiif jier] in beskaat byld tekene hat - in byld dat de histoarje faaks as in mistekening sjen sil. Hy avontoeret it, dat subjektive byld de lêzer foar te lizzen yn boekfoarm, om't er him der fan bewust is, dat it `right or wrong, my country' op it stik fan de kultuer in tige swak argumint is. Der kin yn alle gefallen gjin twivel oan bestean, oan hokker kant fan de tinkbyldige streek tusken `lektuer' en `literatuer' as er stiet. It soe him lykwols goeddwaan, as dizze kroniken bewize koene dat er dêr net mei tige noft stiet, dat it in sigerich plak is, en dat er dy imaginêre streek sels as in probleem sjocht.' Foar Kritysk konfoai krige Wadman yn 1952 de Gysbert Japicxpriis.
    Mear kritiken en essays fan Wadman binne útjûn yn It kritysk kerwei (1990) en Oer oarmans en eigen (1994), beide ek beskikber yn de `Nije biblioteek'.
    Dizze útjefte is de werprinting fan de earste.

  • Swart op wyt

    Akky van der Veer

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Femke is de dochter fan Ida, dy't har krige doe't se santjin wie. Wa't har heit is wit se net, en Ida wol it net fertelle. Femke groeit op by Beppestyn, Ida har mem. As famke fan sechtsjin begjint Femke `yn opdracht fan har horoskoop' in deiboek te skriuwen. Dêr docht se ferslach yn fan de syktocht nei harsels en alles wat in puber dwaande hâldt. Beppestyn hat in kosthûs en Femke en de trije kostgongers groeie op as in húshâlding. As Femke har oarepake kontakt mei har siket komt se te witten wat mem net fertelle woe. Dat jout har grûn ûnder de fuotten en iepenet it kontakt mei Ida. Fan Swart op wyt ferskynde in Nederlânske oersetting. Dizze twadde printing is de werútjefte fan de earste printing út 1985.

    It boek is tige lêsber troch de humor en de linige taal dêr't de problemen mei delset wurde. [...] Ditsoarte boeken lit jonge minsken fiele, dat ek Fryske boeken by de tiid wêze kinne.
    Jant van der Weg yn it Friesch Dagblad

    De stijl is niet echt die van een dagboek. Daarvoor wordt er te uitgebreid en te vaak naar het verleden teruggegrepen. Van der Veer schreef meer een ik-verhaal, dat is ingedeeld in elf opeenvolgende dagen. In de toon overheersen afstandelijkheid en een droge soort humor. [...] Het is deze terloopsheid en nuchtere Friese instelling die Zwart op wit behoedt voor melodrama...
    Bregje Boonstra yn NRC Handelsblad

  • Oer oarmans en eigen

    Anne Wadman

    • Tde
    • 5 Februari 2012

    Dizze bondel mei kritysk en essayistysk wurk fan Wadman slút oan by Kritysk konfoai (1951) en It kritysk kerwei (1990), beide ek ferskynd yn de `Nije biblioteek'. Wadman makke foar dizze bondel in kar út wat er sûnt 1970 byinoar skript hie oan skôgjend, kritysk en sjoernalistyk wurk. Dat wie dan benammen út de tiid nei 1981, omdat dêrfoar syn wurk as haaddosint Nederlânsk oan de learareoplieding Ubbo Emmius syn skriuwerswurk sa goed as stillein hie. De seleksje yn dizze karlêzing is oars fan aard as de twa eardere. Der steane gjin poëzijkritiken mear yn, en Wadman syn kritiken oer de nije Fryske proazaliteratuer yn Frysk en Frij binne net opnommen. En, sa't de skriuwer stelde: `Foar de feroaring haw ik in mannich opstellen opnommen oer myn twadde 'hobby', de muzyk.' Fierder befettet it boek in bibliografy oer de jierren 1972-1994.
    Dizze twadde printing is in werútjefte fan de earste út 1994.

    Anne Wadman woe hiel bewust de algemiene Europeeske (ynternasjonale) tradysje op in rasjonele en realistyske wize yn 'e Fryske literatuer sa net ynfiere dan dochs trochfiere.
    [...]
    De literêre wearde fan Wadman syn kritiken sit benammen yn it feit dat it lêzen fan literatuer foar Wadman altyd in aventoer wie. Ik leau net dat er fan tefoaren in oardiel klear hie, mar al skriuwend kaam er ta in konklúzje.
    Steven H.P. de Jong yn Ta in hichte of de balke yn eigen each

  • Cap Sud

    R.R.R. van der Leest

    • Tde
    • 5 Maart 2012

    Cap Sud (sûnder aksint: it is in Frânske namme) giet oer twa freonen, Diderik en Gerl. Gerl sjocht yn in fisoen hoe't syn maat in autoûngelok krijt. Nei in petear mei in âlde frou dy't yn de takomst sjen kin, giet Gerl mei de feint fan syn suster op 'e motor op speurtocht nei Diderik om him dêr foar te behoedzjen. Dy is yn Frankryk op fakânsje. It wurdt in tocht fol aventoeren. Se ha gjin oare oanwizing as dat se nei Cap Sud ta moatte. Cap Sud is it iennichste jongereinboek fan Van der Leest, skreaun yn opdracht. Hy krige der yn 1983 de earste Simke Kloostermanpriis foar. Dit boek is de werútjefte fan de earste printing út 1980.
    />
    Ut al syn boeken docht bliken dat Van der Leest as gjin oar fan de Fryske skriuwers alle niget sjocht oan de eigenaardichheden fan ús dagen. In pree is ek Van der Leest syn feardich en gauris ferrassend taalgebrûk. Hy brûkt fansels it Frysk fan de tsjintwurdige jongerein, mar dan wol riker en fariearder as wat men ornaris opheint.
    Tiny Mulder yn it Friesch Dagblad

    Met name voor Friese begrippen een sterke volwassen jeugdroman, die 12- tot 16-jarigen zeker zal boeien.
    Wim van der Schaaf foar Boek en Jeugd

    Reinder van der Leest hat syn opdracht, it skriuwen fan in jongereinboek, op in treflike manier foarmjûn. Der is ferlet fan sok goed, oarspronklik materiaal.
    Jant van der Weg-Laverman yn Hjir

  • Hauk en hazze

    Wilco Berga

    • Tde
    • 1 Mei 2012

    In man fan hast fjirtich giet út Amsterdam werom nei Fryslân en set him nei wenjen op in pleatske oan de Sleattemermar. Hy wit eins net wat er wol. Hy skriuwt brieven oan froulju, oan Groesjenka foaral, in Russyske dy't er yn Ruslân moete hat. En dêr is Geke, it buorfamke fan tolve mei wa't er in soad oplûkt en it boek De vlucht van de havik lêst. As Groesjenka, dy't twa jier neat fan har hearre litten hat, nei Nederlân komt, lit Geke har net mear sjen. Mar wol fine Groesjenka en de man hieltyd deade fûgels op it hiem. Hy hat wol in fermoeden fan wa't dy ôfkomstich binne. It boek waard yn 1996 bekroand mei de Fedde Schurerpriis, de debútpriis fan de Provinsje. Dit boek is de werútjefte fan de earste printing út 1993.

    Berga is erin geslaagd een gave novelle te schrijven, vol ingehouden spanning, over een volkomen natuurlijke vriendschap tussen een man en een meisje.
    Jelle van der Meulen op syn Friese Literatuursite

    Hauk en hazze is in libbenswaarm ferhaal, ynhâlden skreaun, sûnder sentimintele effekten en prachtich fan sfear.
    Piter Terpstra yn De Strikel

    Yn syn jonge jierren kriget de haadpersoan fan Hauk en hazze te hearren dat er earst mar immen wêze moat as er meiprate wol. Immen - en dus net nimmen - wêze, sa soe it tema fan Berga syn nijste literêr produkt omskreaun wurde kinne.
    Jelle Krol yn de Leeuwarder Courant

empty